Марцін Німёлер
Марцін Німёлер | |
---|---|
ням.: Martin Niemöller | |
![]() | |
Імя пры нараджэнні | Марцін Фрыдрых Густаў Эміль Німёлер |
Род дзейнасці | лютэранскі пастар і багаслоў, прэзідэнт Сусветнага савета цэркваў |
Дата нараджэння | 14 студзеня 1892 |
Месца нараджэння | |
Дата смерці | 6 сакавіка 1984 (92 гады) |
Месца смерці | Вісбадэн |
Месца пахавання | |
Грамадзянства |
![]() ![]() ![]() |
Веравызнанне | лютэранства |
Бацька | Генрых Німёлер |
Маці | Паўла Мюлер |
Жонка | Эльзе Брэмер |
Бітвы/войны | |
Узнагароды і прэміі | |
Рознае | вядомы праціўнік нацызму і гонкі ўзбраенняў |
![]() |
Марцін Фрыдрых Густаў Эміль Німёлер (ням.: Martin Friedrich Gustav Emil Niemöller; 14 студзеня 1892, Ліпштат, Германія — 6 сакавіка 1984, Вісбадэн, ФРГ) — нямецкі пратэстанцкі тэолаг, пастар пратэстанцкай евангельскай царквы, адзін з самых вядомых у Германіі непрымальнікаў нацызму. Аўтар вядомага выслоўя «Калі яны прыйшлі…»
Прэзідэнт Сусветнага савета цэркваў, лаўрэат Міжнароднай Ленінскай прэміі міру (1967).
Маладосць
[правіць | правіць зыходнік]Марцін Німёлер нарадзіўся ў Ліпштаце, Паўночны Рэйн — Вестфалія, 14 студзеня 1892 года ў сям'і лютэранцкага пастара Генрыха Німёлера і яго жонкі Паўлы Мёллер. Выхоўваўся ён у кансерватыўным асяроддзі.[2] У 1900 годзе сям'я пераехала ў Эльберфельд, дзе ён скончыў школу, здаўшы экзамены ў 1910 годзе.
Ён пачаў кар'еру афіцэра ў ваенна-марскім флоце Германскай імперыі. У 1915 годзе быў прызначаны на падводную лодку «Thüringen», а ў кастрычніку таго ж года перайшоў на падлодку «Вулкан» (ням.: Vulkan).
Веймарская рэспубліка
[правіць | правіць зыходнік]20 ліпеня 1919 ажаніўся з Эльзай нее Брэмер. У гэтым самым годзе ўладкаваўся на ферму каля Оснабруку, але фермерам стаць не здолеў, на маючы дастаткова грошай на ўласную ферму. Пазней ён вярнуўся да сваёй ідэі зрабіцца лютэранскім пастарам і пачаў вывучаць пратэстанцкую тэалогію ў Вестфальскім універсітэце Вільгельма ў Мюнстэры (1919—1923).
Высвечаны ў духоўны сан 29 чэрвеня 1924[3]. Пасля аб'яднаная евангельская царква старапрускай уніі прызначыла яго вікарыем мюнстэрскай Царквы Збавіцеля. У 1931 Німёлер стаў пастарам Царквы Ісуса Хрыста (у кангрэгацыі з Царквой Св. Ганны) ў Далеме, багатым прадмесці Берліну[4].
Трэці рэйх
[правіць | правіць зыходнік]Як і бальшыня пратэстанцкіх пастараў, Німёлер адкрыта падтрымліваў правых апанентаў Веймарскай рэспублікі. Ён вітаў прыход Гітлера да ўлады ў 1933 годзе, спадзеючыся, што гэта стане пачаткам нацыянальнага адраджэння. Аднак ён быў нязгодны з «Арыйскім абзацам». У 1936 годзе ён з групай пратэстанцкіх царкоўных дзеячаў падпісаў пэтыцыю, якая рэзка крытыкавала нацысцкую палітыку і абвяшчала «арыйскі абзац» несумяшчальным з хрысціянскай дабрадзеяй міласернасці[2]. Нацысцкі рэжым адрэагаваў масавымі арыштамі і абвіначваннямі супраць амаль 800 пастараў і царкоўных юрыстаў[5].
У 1933 годзе Німёлер заснаваў Надзвычайны сход пастараў — аб'яднанне пастараў для «змагання з узрастаючай дыскрымінацыяй хрысціян яўрэйскага паходжання»[4]. Да восені 1934 Німёлер разам з іншымі лютэранскімі і пратэстанцкімі пастарамі, такімі як Карл Барт і Дытрых Банхёфер, стварылі Спавядальную царкву — пратэстанцкую групу, якая супрацьстаяла нацыфікацыі пратэстанцкіх цэркваў[4]. Пісьменнік і нобелеўскі лаўрэат Томас Ман апублікаваў пропаведзі Німёлера ў ЗША і ўхваліў яго мужнасць[2].
Трэба адзначыць, што Німёлер абараняў толькі навернутых у хрысціянства яўрэяў, адначасна робячы зняважлівыя выказванні ў бок прадстаўнікоў іўдзейскай веры. У адной з пропаведзяў 1935 года ён заўважыў: «Якія прычыны [іхняе] відавочнай кары, якая доўжыцца тысячагоддзямі? Дарагія браты і сёстры, прычына відавочная: яўрэі ўкрыжавалі Хрыста!»[6]
Арышт і зняволенне
[правіць | правіць зыходнік]Німёлер быў арыштаваны 1 ліпеня 1937 і 2 сакавіка 1938 прадстаў перад «Асаблівым судом» па падазрэнні ў антыдзяржаўнай дзейнасці. Ён быў прыгавораны да сямімесячнага зняволення і штрафу 2000 рэйхсмарак. Паколькі час яго знаходжання пад вартай пераўзыходзіў тэрмін судовага прыгавору, ён быў вызвалены з-пад варты ў зале суду, аднак адразу ж па выхадзе з яе быў затрыманы гестапа. Утрымліваўся ў канцлагерах Заксенгаўзен і Дахау. У канцы красавіка 1945 года быў перамешчаны ў Ціроль разам са 140 іншымі вядомымі вязнямі, адкуль быў вызвалены 5-й амерыканскай арміяй 5 мая[7].
Пасля вайны
[правіць | правіць зыходнік]Німёлер ніколі не адмаўляў уласнай віны ў часы існавання нацысцкага рэжыму. У 1955 годзе было апублікавана яго вядомае выслоўе «Калі яны прыйшлі…» — у якім ён асуджаў бяздзейнасць падчас прыходу да ўлады нацыстаў і паступовага вынішчэння імі пэўных сацыяльных слаёў. У 1959 годзе, адказваючы на пытанне Альфрэда Вінера, яўрэйскага даследчыка расізму і ваенных злачынстваў нацысцкага рэжыму, Марцін пісаў, што яго васьмігадовае зняволенне стала паваротным пунктам у яго жыцці, пасля якога ён пачаў глядзець на рэчы іначай[8].
У 1947—1961 Німёлер з'яўляўся прэзідэнтам пратэстанцкае царквы ў Гесэне і Насау. Ён быў адным з ініцыятараў «Штутгарцкай дэкларацыі вінаватасці» , падпісанай выбітнымі асобамі нямецкіх пратэстанцкіх цэркваў. Дакумент прызнаваў, што цэрквы зрабілі недастаткова высілкаў для супрацьстаяння нацыстам[9].
Уражаны сустрэчай з Отам Ганам (празваным «бацькам ядзернай хіміі») у ліпені 1954, Німёлер стаў палкім пацыфістам і ўдзельнікам кампаніі за ядзернае раззбраенне. У 1959 годзе нават быў прыцягнуты да адказнасці за тое, што выказваўся пра войска вельмі непахвальным чынам[10]. Яго візіт да лідара камуністычнага В'етнама Ха Шы Міна ў разгары В'етнамскай вайны меў вялікі розгалас[8]. Німёлер таксама прымаў актыўны ўдзел у пратэстах супраць вайны ў В'етнаме і «Двухшляхавага рашэння НАТА»[11].
У 1961 годзе Марцін стаў прэзідэнтам Сусветнага савета цэркваў[4]. У 1966 годзе атрымаў Ленінскую прэмію міру.
Памёр у Вісбадэне 6 сакавіка 1984 годзе.
Зноскі
- ↑ Большая российская энциклопедия — М.: Большая российская энциклопедия, 2004.
- ↑ а б в Martin Stöhr. «…habe ich geschwiegen». Zur Frage eines Antisemitismus bei Martin Niemöller (ням.).
- ↑ Current Biography 1943, с. 555
- ↑ а б в г "Niemöller, " 8:698.
- ↑ http://www.dhm.de/lemo/html/nazi/innenpolitik/bekennende/index.html Архівавана 24 жніўня 2011., Нямецкі гістарычны музей
- ↑ Тэкст пропаведзі па-англійску: Martin Niemöller, First Commandment, London, 1937, с. 243—250.
- ↑ georg-elser-arbeitskreis.de (ням.)
- ↑ а б Spartacus Educational website
- ↑ Гаральд Марк'юз (прафесар гісторыі ўніверсітэту Санта-Барбары). «Штутгарцкая дэкларацыя вінаватасці», уводзіны і пераклад (англ.) (30 ліпеня 2006).
- ↑ WDR online:«Soldaten sind Mörder!»
- ↑ Храналагічная шкала Німёлеравага жыцця Архівавана 5 жніўня 2012.
Спасылкі
[правіць | правіць зыходнік]![]() |
Марцін Німёлер у Вікіцытатніку |
---|---|
![]() |
Марцін Німёлер на Вікісховішчы |
- Асобы
- Нарадзіліся 14 студзеня
- Нарадзіліся ў 1892 годзе
- Нарадзіліся ў акрузе Арнсберг
- Памерлі 6 сакавіка
- Памерлі ў 1984 годзе
- Памерлі ў Вісбадэне
- Пахаваныя ў Ніжняй Саксоніі
- Кавалеры Жалезнага крыжа 1 класа
- Лаўрэаты Міжнароднай Ленінскай прэміі «За ўмацаванне міру паміж народамі»
- Дзеячы пратэстанцтва
- Вязні канцлагера Дахау
- Пацыфісты
- Антываенныя актывісты
- Рух Супраціўлення ў Германіі
- Падводнікі Першай сусветнай вайны (Германія)
- Вязні канцлагера Заксенгаўзен