Erməni dili
Hind-avropalılar |
Hind-avropa mövzuları |
---|
![]() |
Mənbələr |
Arxeologiya Ponti sahəsi Qafqaz Şərqi Asiya Şərqi Avropa |
Xalqlar və cəmiyyətlər |
Din və mitologiya |
Erməni dili (erm. Հայերեն — Hayeren) — Hind-Avropa dillərinə daxil olan və ayrı qrupa aid olan dil.[1] Ermənistan Respublikasının dövlət dilidir.
Erməni dilinin tarixi
[redaktə | mənbəni redaktə et]Ermənicə yazı dilinin inkişaf dövrü 3 dövrə ayrılır:
- 1. Qədim Ermənicə, Qrabar (V–XI əsr),
- 2. Orta Ermənicə (XII–XVI əsr),
- 3. Yeni Ermənicə aşxarabar (XVII əsrdən dövrümüzə qədər)
Yeni Ermənicə 2 böyük qola ayrılır: Qərbi ermənicə ve Şərqi ermənicə. Şərqi ermənicə Ermənistan Respublikasının rəsmi dilidir. Bundan başqa İranda və Hindistanda yaşayan ermənilərin ədəbiyyat dilidir. Qərbi ermənicə isə Diasporanın, Türkiyədə və dünyanın başqa yerlərində yaşayan ermənilərin istifadə etdiyi dildir. Erməni dilinin 60-a yaxın şivəsi vardır. Ədəbi erməni dilinin Şərq və Qərb qolları bir-birindən çox da ayrılmayıb və başa düşülür.[2]
Erməni əlifbası
[redaktə | mənbəni redaktə et]Erməni əlifbasında 39 hərf var. Bunlardan 8-i sait, 30-u samit, biri isə (ev/yev) qoşasəslisinin işarəsidir.[3]
Erməni dilinin qrammatikası
[redaktə | mənbəni redaktə et]Əski erməni dilində Hind-Avropa dillərinin qrammatika quruluşu saxlanılıb. Qrabarın qrammatika şəkli Hind-Avropa dillərinin morfoloji sisteminin bir üst dərəcəsidir. Əski erməni dili quruluş şəkli ilə klassik Hind-Avropa bükümlü dilini təmsil edir. Səsli sistemdə erməni dili yerini dəyişdirmə qanununa görə konsonantizmi (samit səslərin quruluş sistemi) təşkil edir. Kiçik erməni şivələrində samit dəyişmələrdə, bəzi samit nəfəslilərdə Hind-Avropa konsonantizmi qorunub. Erməni dili Hind-Avropa dillərinin dəyişik inkişaf mərhələsindəki xüsusiyyətləri əks etdirir.[2]
İstinadlar
[redaktə | mənbəni redaktə et]- ↑ С. И. Брук, Вяч. Вс. Иванов, (Большая советская энциклопедия. — Т. 30. — М., 1978. — С. 467–470) Arxivləşdirilib 2022-03-26 at the Wayback Machine).
- ↑ 1 2 Hatəm Cabbarlı. Erməni dili. Bakı, 2015
- ↑ Bağramyan, R. H.; Xəlilov, İ. H. Bayramov, M. B. (redaktor). Ermənicə-Azərbaycanca lüğət (PDF) (az. və erməni). Yerevan: "Luys" nəşriyyatı. 1978. 5. 2022-08-04 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2024-08-05.