Rifenyos
![]() |
Iste articlo ye en proceso de cambio enta la ortografía oficial de Biquipedia (la Ortografía de l'aragonés de l'Academia Aragonesa d'a Luenga). Puez aduyar a completar este proceso revisando l'articlo, fendo-ie los cambios ortograficos necesarios y sacando dimpués ista plantilla. |
Rifenyos Irifiyyen | |||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
![]() | |||||||||||||||
![]() | |||||||||||||||
| |||||||||||||||
| |||||||||||||||
Rifenyo, arabe | |||||||||||||||
Sunnismo | |||||||||||||||
Kabilenyos, xluhes, atros berbers | |||||||||||||||
| |||||||||||||||
Situación d'o Rif. |
Os rifenyos[1] (en rifenyo irifiyyen) son os habitants berbers d'o Rif (Marruecos), tradicionalment organizato en tribus con un modo de vida sedentario d'agricultura mediterrania. Os rifenyos charran una luenga berber (o rifenyo) y l'arabe y son de relichión musulmana sunní. Conoixioron un breu periodo d'independencia a principios d'o sieglo XX con a formación d'a Republica d'o Rif. A emigración de fins d'o sieglo XX los ha levato a diferents países d'Europa Occidental. A suya población total s'estima entre 4,730,000 y 6,630,000 individuos.
Modo de vida
[editar | modificar o codigo]Bi ha una agricultura de tipo mediterranio con cautivos d'ordio, trigo, olivera, almendrera, figuera.
S'espleitan tamién os recursos forestales como l'alcornoc.
Antropolochía biolochica
[editar | modificar o codigo]Os rifenyos presentan un relativament alto porcentache de pigmentacions claras: uellos verdes, uellos azuls, blondismo (pelo royo dorato), y rutilismo (pero soro), superando a las proporcions d'estos caracters observables en o sud d'Europa. En l'antropolochía racial clasica plegoron a etiquetar-los chunto con os berbers de d'Atlas marroquín y os aurebas como "berbers royos" u dica "nordicos". Manimenos en atros caracters no se diferencian guaire d'atras poblacions nordafricanas.
Luenga
[editar | modificar o codigo]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cf/Tarifit.jpg/200px-Tarifit.jpg)
Os rifenyos orientals conservan relativament bien l'uso d'o berber rifenyo, y tamién lo charran os que emigoron a Melilla. L'idioma rifenyo ye dito tarifit u xelha, esta zaguera una denominación presa d'os berbers xluhes d'o sudueste de Marruecos.
Os rifenyos occidentals s'arabizoron por a presencia d'os musulmans andaluces que fuyoron d'o Reino de Granada y fundoron Tetuán. Encara a fins d'o sieglo XX part d'os rifenyos occidentals gomaras d'a Val de Lau u Ouad Laou a man de Chechaouen charraban una parla berber diferent d'o rifenyo oriental dita gomara; no se sabe con seguridat si encara se charra.
Referencias
[editar | modificar o codigo]- ↑ (an) Diccionario ortografico de l'aragonés (Seguntes la Propuesta Ortografica de l'EFA). Versión preliminar. Estudio de Filología Aragonesa. ISSN 1988-8139. Octubre de 2022.