Joseph Mignolet
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/wa/thumb/f/fe/Joseph-Mignolet_croyon.jpg/220px-Joseph-Mignolet_croyon.jpg)
Joseph Mignolet, a skepyî a Lidje li 2 d' djun 1893 ey a morou li 29 di decimbe 1973.
Ci fourit onk des scrijheus e walon a-z aveur sicrît li pus di pådjes.
Riprins dins l' grosse antolodjeye da Piron.
Il a scrît ene miete e francès, å cmince di cårire.
Il a eto yeu ene cårire politike (senateur di 1936 a 1945).
Ouve pol walon
[candjî | candjî l’ côde wiki]Scrijhaedjes eplaidîs
[candjî | candjî l’ côde wiki]C' est lu l' prumî k' a eplaidî on live e walon après l' prumire guere daegnrece : "Fleurs di brouwires" (1919). C' est tos arimés.
Il a vudî des ôtès ramexhnêyes :
- "Prumire djåbe"
- "Vint ans"
- "Bouket d' brouwires"
- "Les håyes sont rfloreyes" (1921)
- "Fleurs di prétins" (1927)
- "Fleurs d' esté" (1931)
- ("Fleurs d' erire-såjhon", nén eplaidî)
- "Les låmes" (1938)
- "Les troes ådjes del veye" (1939)
- "Payis d' Lidje" (1943)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/wa/thumb/6/66/Mignolet_sinei.jpg/220px-Mignolet_sinei.jpg)
Il est onk des råles sicrijheus a aveur publiyî des epopêyes :
- Li tchant del Croes (1932)
- Li tchant di m' tere (1935)
Come sicrijheu do teyåte, il a toirchî des pîces come :
- "L' Aviedje di pire" (3 akes, 1922)
- "Li tchesturlinne" (2 akes, 2 tåvleas)
- "Al bele fontinne" (3 akes)
- "L' åme del cité" (3 akes)
- "Å Schoirçåd" (3 akes)
- "Li bouneur passa" (3 akes)
- "Li bårire" (3 akes)
- "L' oujhea pierdou" (3 akes)
- "L' amour si vindje" (3 akes)
- "Li mwaisse" (2 akes, 1931)
- "Vî Noyé" (1 ake)
- "Li vwès do clokî" (operå comike, muzike da Batta, 2 akes)
- "Li scret do molén" (operå drame, muzike da Batta, 3 akes)
- "Li voye ki monte" (1933)
Il a eto scrît sacwants roman :
- "Viè l' loumire (1922)
- "Li payis des soteas" (1926)
- "Li blanke dame" (1933)
Il a eto ratourné les Evandjîle da sint Mår (1934) et sint Luk (1937) et rascode li prumire imprimateure po on scrijhaedje e walon. End a rexhou on tot ptit live, "Li boune novele" (1940).
Dins l' dominne del prôze nén racontrece, gn a s' live so Degrelle «Leyon Degrele, on fré» (1937), motoit li seu live e walon sol politike.
Ouve nén eplaideye
[candjî | candjî l’ côde wiki]Cwand on lyi a yeu disfindou, pa djudjmint di co eplaidî des scrijhaedjes, fouxhént i sins rapoirt avou l' politike, Djôzef Mignolet n' a nén leyî ouve.
I nos a leyî on hopea d' papîscrîts avou des ôtes sicrijhaedjes, riscanés på Muzêye do Vicaedje des Walons e 2019.
Vo lzès ci:
- ramexhnêyes d' arimés
- Les rimeas d' on pôve ome (1942)
- Pitits sacwès (1944)
- Dierin bouket (1949)
- Li payis des sondjes (1949)
- Sursum corda (1950)
- Mes rawetes (1952)
- pîces di teyåte
- Li djeu do pan (1943)
- Messaedje do cir (1951)
- Ås tins des mestrés (1957)
- On drame e l' catedråle (1958),
- Åtoû d' èn eritaedje (1960)
- Li djeu do Noyé (1962)
- L' oujhea rtrové (1970)
- Ås assizes (1970),
- On n' atchtêye nén l' amour (1971)
- Ene royinne e l' Årdene (1971)
- On n' inme k' ene feye (1971)
- Amoûr di ln ome (1971)
- Toursiveuse (1971)
- Li veye k' on catche (1972)
- Romans
- Payis des vegnes (1937)
- Mareye Madlinne (1948)
- Sint Djardjaye (1951)
- Li feme ås rôzes (1952)
- Dierinne blamêye (1952)
- Tins d' l' impreur (1953)
- Viè l' moussant solo (1953)
- L' ome di kériot (1954)
- Å Payis d' Roumdoudoum (1954)
- Li paradis pierdou (1955)
- Contes et ledjindes (1955)
- Flûtes et hôbwès (1955)
- Pimpin l' ålouwete est bizawe (1955)
- Li passion di Saint Matî (1956)
- Li lçon di Bartimeye (1956)
- Li bon bièrdjî (1957)
- Li maçon d' sint Houbert (1958)
- Pax Vobis (1959)
- L' amour å cirke (1959)
- Dierinne blamêye (1959)
- Ki l' påye soeye avou twè (1959)
- Barabasse (1960)
- Li bowemyinne (1960)
- Li rwene di Montagu (1961)
- Pitit cråmignon d' nos madones (1961)
- Li tchestea mådit (1961)
- L' amour a l' Alambra (1964) (La on passaedje do papîscrît)
- Les contes di m' forni (1965)
- Li pelrin d' Djeruzalem (1966),
- Li djeu do pan (1966)
- Li loumire e forni (1968)
- Les troes misteres (1969)[1]
Corwaitaedje di l' ouve da Mignolet
[candjî | candjî l’ côde wiki]Li Djôzef Mignolet a stî bråmint marké påzès scrijheus francès, di Charles de Vigny a Jean Rostand.
Si powezeye est zuvionêye di romantisse, la k' les djins waitèt todi d' ariver a èn ideyål, ki ça soeye dins leus sintimints, dins leu rlidjon, u dins l' amour del patreye.[2]
Influwinces d' ôtes scrijheus walons
[candjî | candjî l’ côde wiki]"Li moirt di l' åbe" da Henri Simon | "Li terisse di m' cité" (12-3-1921) da Joseph Mignolet |
---|---|
"La sol crestea, ki boute å mitan des deus vås" | "Di djoye i s' dresse å bea mitan des stoeles" |
"Fén parey ki li screne d' ene viye adjeyante biesse" | "Parey k' ene sicrene d' adjeyant" |
"Tot-z oyant xhilter l' ôr [...] " | "Tot-z oyant l' tins compter eune a eune les secondes" |
"L’ ome a rovyî s’ beaté, ki ses tåyes ont cnoxhou ;" | "Ca l' monde k' awaite d' å lon n' a por lu nole beaté" |
"Et vola k’ å pî d’ l’ åbe, les bwejhlîs s’ arestèt,
Tcherdjîs d’ awiyantès hepes et d’ pezantès cougneyes" |
"Min les houyeus ont vnou, li havresse so li spale" |
"Sonet Lidjwès" (1621) (scrijheu nén cnoxhou) | "Li payis des soteas" (1926) da Joseph Mignolet p. 17 |
Ca vos frîz dire ki l' diale vis moenne,
Come onk di ses apartinants. |
-Endè va-st al Croejhlåde, lu ki l' diale moenne come onk di ses apartinants? |
Vicåreye
[candjî | candjî l’ côde wiki]Al guere di 14, il a stî fwait prijhnî, ey a passé cwatre ans e l' Almagne.[3]
Djôzef Mignolet passéve si veye påjhirmint come rintî a Lidje, disk' e 1933.
Ciste anêye la, Amand Géradin, des eplaidreyes Rex, va dmander a Mignolet di poleur publiyî on ratournaedje e francès di s' roman «Viè l' loumire». Adon-pwis, i va esse responsåve del coirnêye «Coine walone» ås eplaidreyes Rex, replaeçant Amand Géradin.
Cwand Leyon Degrele mete so pî so fotche li pårti "Rex", Djôzef Mignolet divént senateur e 1936.
Tins del guere di 40, i va fé avou ls Almands. I serè mimbe del Propaganda Abteilung. Mins si mwaisse bouye, vola, c' est dner les åjhminces di l' administråcion almande po les scrijhaedjes e walon, aprume li teyåte. Sins fé nole riclame pol sistinme nazi. C' est çou k' a yeu l' air di dire Isi Steinweg, ahoukî come temoen å procès. Å resse, i shonne k' il åye sitî tchôkî pa sacwants teyåtreus lidjwès po-z accepter ç' posse la.[4]
E 1946, i serè straegnmint codåné po çoula (10 ans d' prijhon et 1.000.000 d' francs d' aminde), et on lyi rsaetchrè ses droets civikes. Pår tos ses eplaidaedjes, politike u literaire, seront cinsurés.
Li SLLW, k' i ndè mimbe, va mete li houpea ås pûnicions tot l' fotant a l' ouxh (10 di decimbe 1946).
Il a don stî haeyi pås waloneus après l' guere. Li Pris del Veye di Lidje a metou dins ses statuts di dveur prezinter on papî d' oniestruté et d' boune kidujhance, paret i po-z espaitchî Djôzef Mignolet d' el rascode.
Mignolet esteut camaeråde avou Maurice Piron, èn ome foirt grandiveus eneviè les ptits scrijheus e walon, sorlon Françwès Nyns.[5]
Alére
[candjî | candjî l’ côde wiki]- (fr) Lionel Baland, Rex en wallon : Joseph Mignolet et Amand Géradin, in : Bulletin d’information du Centre Liégeois d’Histoire et d’Archéologie Militaires, Centre Liégeois d’Histoire et d’Archéologie Militaires (CLHAM), Liège, 2017, n°141, p.65-70.
- (fr) Baptiste Frankinet, Redécouverte: Joseph Mignolet (1893-1973), Wallonnes, 1/2019.
Hårdêye difoûtrinne
[candjî | candjî l’ côde wiki]- (so l' Aberteke)
Li Wiccionaire si rsieve di sacwantès fråzes da Joseph Mignolet po-z enimådjî des mots k' i gn a.
Vos trouvroz des racsegnes so les ouves da Joseph Mignolet, u les ouves zeles-minmes, so Wikisourd e walon.
- Vè l' loumire (riscanaedje di l' ouve)
Sourdants
[candjî | candjî l’ côde wiki]- ↑ Baptiste Frankinet, Wallonnes, 1/2019, p. 13-14.
- ↑ M. Piron, "Anthologie de la littérature dialectale de Wallonie", p. 455.
- ↑ El guere 14-18 dins les belès-letes e walon p. 36.
- ↑ Baptiste Frankinet, come cial ådzeu, p. 12.
- ↑ F. Nyns, bate di dvize avou L. Mahin al fôre ås lives di Gråce-Hologne, 2005.