Greve
Ene greve, c' est cwand des ovrîs dimorèt a djoke estô d' bouter, po ene råjhon ou ene ôte.
Mwaissès racsegnes
[candjî | candjî l’ côde wiki]Li ci ki fwait greve si lome on grevisse. Li ci ki rfuze on "batisse" u on "djaene".
Dispu li 20inme sieke, li droet di fé greve est ricnoxhou dins bråmint des payis. Mins e sacwants redjimes, les tribunås djudjèt sovint les greves "foû lwè".
Divant d' fé greve, il est rekis ås sindicats di rmete on preyavis d' greve.
E 19inme sieke, les greves n' estént nén ricnoxhowes des patrons. Ele moennént sovint a des bardouxhas, et l' årmêye esteut houkêye.
C' est ces greves la k' ont fwait tuzer Marx et Engels, a-s askepyî l' Eternåcionåle socialisse.
C' est l' mouvmint des greves el Walonreye k' a fwait askepyî li POB, avou l' diclåraedje del Tchåte di Cargnon (1893).
El Walonreye, al fén do 19inme sieke
[candjî | candjî l’ côde wiki]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b0/Fusillade_de_Roux_1886.jpg/220px-Fusillade_de_Roux_1886.jpg)
- 1868 : greve di shijh samwinnes dins l' Borinaedje, sotnowe pa les moutouweles et les coperatives di Tchålerwè.
- 1886
- li 18 di måss, a Lidje, les ovrîs fiestixhnut les ans del "Comene di Paris" di 1871. Dins l' dispetronaedje avou l' Gåre civike, gn a deus omes di touwés.
- Li leddimwin, les houyeus di Djmepe-so-Mouze fijhèt greve po esse rihåssîs. Leu mouvmint si ståre pattavå l' Bassin lidjwès.
- Li samwinne d' après, Tchålerwè, el Borinaedje eyet l' Cinte ont shuvou.
- Li 25 di måss, les fosses di Fleuru eyet d' Djili djocnut.
- Li 26 di måss, les pikets fwaiynut serer les aminwers, les fondreyes et les verreyes do vijhnåve.[1]
- Les fuziyådes do Rou-dlé-Tchålerwè (26 et 27 di måss) vont fé 19 moirts et beacôp des coixhîs.[2]
- li 17 d' avri 1893 : po dmander l' droet d' vôter, 3000 grevisses rotnut so Mont. I sont ratindous pa troes cpagneyes di gåres civikes Gn a do bardouxha : les houyeus bôrnut so les gåres, et lezî råynut leus bayonetes foû d' leu fizik. Adon, les gåres saetchèt so les grevisses. Gn a 7 moirts et ene peclêye di coixhîs.
- A Ougrêye, on a fwait peter del dinamite
- A Lidje, on atake les sôdårds di gåre, a Couyet eto.
- A Ptit-Wame, li dinamite fwait sôter e l' air el poite di l' eglijhe.
Dins l' vijhnaedje del Walonreye, e 19inme sieke
[candjî | candjî l’ côde wiki]E Nôr del France
[candjî | candjî l’ côde wiki]A Renaix, on grevisse a morou d' on côp d' bayonete dins s' vinte.
E l' Flande
[candjî | candjî l’ côde wiki]- A Anverse, on tire des cops d' fizik.
- A Wetren, les lancîs a tchvås fwaiynut rescouler les grevisses.
- A Gant, tos les reverberes sont tapés djus. El police saetche dissu les djins.
- A Borgerhout, n a 6 moirts dizo les bales.
Dins les belès-letes e walon
[candjî | candjî l’ côde wiki]Les greves del fén do 19inme sieke ni shonnnut nén awè stî foirt comintêyes dins l' payis d' Lidje, la k' les scrijheus e walon sont purade del bordjoezreye.
Årvierdimint, e Payis del Lovire, gn a des scrijheus e walon, sovint des ovrîs, ki screynut po les grevisses, come Afolphe Hoyaux.[3]
Sourdants
[candjî | candjî l’ côde wiki]- ↑ José Schoovaerts; Li Rantoele l° 55, ahan 2010.
- ↑ divins «Recueil des chansons de feu Adolphe Hoyaux», sins leu sins date.
- ↑ Willy Burgeon, divins Vint-cénk escrijheus e walon ås deus Inne, pp. 177-185.