Holland
Holland Nederland | |
---|---|
![]() |
![]() |
![]() Liggienge van Holland in Europa ![]() | |
Officiële toale | Nederlands |
Hoofdstad | Amsterdam |
Stoatsvorm | Constitutionele monarchie |
Stoatshoofd | Keunienk Willem-Alexander |
Êerste minister | Dick Schoof |
Ippervlak | 41.543 [1] km² |
Inweuners | 17.811.000 (januoari 2023) [2] 429 inw./km² |
Munte | euro (EUR) |
Tydzone | UTC+1 (zomertyd: UTC+2) |
Landcode | NL, NLD |
Telefongcode | (+31) |
Internet-TLD | nl |
Nationale fêestdag | 27 april (keunienksdag) |
Holland (Uutsproake: Olland) is e land juste ten nôordn va België die dêel uutmakt van 't Keunienkryk van de Nederlandn. In 't westn grenst 't an de Nôordzêe en in 't ôostn an Duutsland. Den hoofdstad is Amsterdam. De Caraïbische eilandn Bonaire, Sint Eustatius en Saba moakn ook dêel uut van 't land.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/84/Map_of_the_Netherlands_nl.png/220px-Map_of_the_Netherlands_nl.png)
Strikt genoomn verwyst Holland allêne noa de westelikke provincies Nôord-Holland en Zuud-Holland, moa de benoamienge Olland wordt olhier gebruukt vo hêel 't land, dat eigentlik Nederland nomt (een zogenoamde pars pro toto). In sommigte gedêeltn van Holland keunn ze der nie mee lachn da je ze Hollanders nomt, lik in Nôord-Broabant, Limburg, Drenthe en Groniengn byvôorbeeld.
Bevolkienge en ippervlak
[bewerkn | brontekst bewerken]Holland et byna 18 miljoen inweuners. Per vierkante kilomèter weunn d'r 529 Hollanders (landippervlak, 2023), wuk da vele es. Vergelykt mo ne kêe met België, dat zelf ol êen van de dichstbevolkte gebiedn in de weireld es: 384 inw/km² (landippervlak, 2023, mo êerlik is êerlik: in Vloandern is de bevolkingsdichtheid 497 inw/km² (totoale ippervlak, 2023)).
Holland et e ippervlak van 41.543 km², woarvan 33.647 km² land (81,59%) en 7.896 km² woater (18,41%).[1] Vergelykt met België, dat e ippervlak et van 30.689 km², woarvan 30.494 km² land (99,36%) en 195 km² woater (0,64%).
Bevolkiengsontwikkelienge | |||
---|---|---|---|
Holland [3] | België [4] | ||
Joar | Inweuners | Inweuners | Joar |
1850 | 3.084.000 | 4.337.000 | 1846 |
1900 | 5.107.000 | 6.694.000 | 1900 |
1950 | 10.027.000 | 8.512.000 | 1947 |
2000 | 15.864.000 | 10.296.000 | 2001 |
2023 | 17.811.000 | 11.698.000 | 2023 |
Toaln
[bewerkn | brontekst bewerken]De officiële toale in Holland is Nederlands. In de provinsje Friesland is Fries ôok erkend as officiële toale. Erkende streektoaln zyn Limburgs in Hollands Limburg en Nedersaksisch in 't nôordn en ôostn. Ip Bonaire wordt 't Papiaments geklapt en ip Saba en Sint-Eustatius klappen ze Ingels. 't Jiddisch en Romani hen 'n specioale minderheidsstatus. 't Zêeuws en 't West-Vlams in westelik Zêeuws-Vloandern wordn nie gezien als aparte toaln.
Godsdienst
[bewerkn | brontekst bewerken]Holland is van ôorsproung e christelik land. Moa nu zegt 40% van ol d' Hollanders da ze nie gelovig zyn. Van d'overige 60% lop et uutêen. De belangrykste godsdienstn zyn:
- de Rooms-Katholieke kerke (5 miljoe)
- de Protestansje kerke (2,5 miljoe)
- de verschillige Gereformeerde kerkn (ol tegoare 700.000)
- d'Islamietn (a peu prè 800.000)
- d'Indoes (a peu prè 100.000)
- de Boeddhistn (a peu prè 80.000)
- de Joodn (a peu prè 40.000).
Administroasje
[bewerkn | brontekst bewerken]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1e/Map_provinces_Netherlands-nl.svg/220px-Map_provinces_Netherlands-nl.svg.png)
Holland bestoat uut twoalf provinsjes. Die provinsjes zyn vodder verdêeld in 342 gemêenten (2024). De provinsjes zyn:
Zie ook et artikel over Hollandsche provinsjes.
Neffest de provinsjes en gemêenten zyn d'r ook 21 woaterschappn. Die besteursvorm is uniek voer Holland.
Polletiek
[bewerkn | brontekst bewerken]- Holland is e parlementaire, costitutionele monarchie. De regerienge en 't parlement (d'Hollanders noemn da Stoatn-Generoal) zyn tegoare de wetgevende macht. Die Stoatn-Generoal bestoat uut 2 koamers: Êestn Koamer (vergelykt by nuus mè de Senoat) en de Twiddn Koamer (wuk damme wyder noemn: de Koamer).
- An 't hoofd van 't land stoat sins 30 april 2013 keunienk Willem-Alexander. Je volgde zyn moeder keuniginne Beatrix ip. De Premier (êeste minister) is Dick Schoof. E zetelt mè ze regerienge in Den Haag.
Twiddn Koamer
[bewerkn | brontekst bewerken]De zetelverdêlienge van de Twiddn Koamer ziet er ezô uut:[5]
Party | 2023 [6] | 2021 | 2017 | 2012 | 2010 | 2006 | 2003 | 2002 | 1998 | 1994 | 1989 |
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
PVV | 37 | 17 | 20 | 15 | 24 | 9 | |||||
PvdA ¹ | 25 | 9 | 9 | 38 | 30 | 33 | 42 | 23 | 45 | 37 | 49 |
GL ¹ | 8 | 14 | 4 | 10 | 7 | 8 | 10 | 11 | 5 | 6 | |
VVD | 24 | 34 | 33 | 41 | 31 | 22 | 28 | 24 | 38 | 31 | 22 |
NSC | 20 | ||||||||||
D66 | 9 | 24 | 19 | 12 | 10 | 3 | 6 | 7 | 14 | 24 | 12 |
BBB | 7 | 1 | |||||||||
CDA | 5 | 15 | 19 | 13 | 21 | 41 | 44 | 43 | 29 | 34 | 54 |
SP | 5 | 9 | 14 | 15 | 15 | 25 | 9 | 9 | 5 | 2 | |
DENK | 3 | 3 | 3 | ||||||||
PvdD | 3 | 6 | 5 | 2 | 2 | 2 | |||||
FVD | 3 | 8 | 2 | ||||||||
SGP | 3 | 3 | 3 | 3 | 2 | 2 | 2 | 2 | 3 | 2 | 3 |
CU ² | 3 | 5 | 5 | 5 | 5 | 6 | 3 | 4 | 5 | 5 | 3 |
Volt | 2 | 3 | |||||||||
JA21 | 1 | 3 | |||||||||
50+ | 1 | 4 | 2 | ||||||||
BIJ1 | 1 | ||||||||||
LPF | 8 | 26 | |||||||||
LN | 2 | ||||||||||
AOV | 6 | ||||||||||
CD | 3 | 1 | |||||||||
U55+ | 1 | ||||||||||
Totoal | 150 | 150 | 150 | 150 | 150 | 150 | 150 | 150 | 150 | 150 | 150 |
Ipkomst | 78% | 79% | 82% | 75% | 75% | 80% | 80% | 79% | 73% | 79% | 80% |
¹ 2023: PvdA + GL
² 1989-1998: CU = GPV+ RPF
Êestn Koamer
[bewerkn | brontekst bewerken]De zetelverdêlienge van de Êestn Koamer ziet er ezô uut:[7]
Party | 2023 | 2019 | 2015 | 2011 | 2007 | 2003 | 1999 | 1995 | 1991 |
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
BBB | 16 | ||||||||
PvdA ¹ | 14 | 6 | 8 | 14 | 14 | 19 | 15 | 14 | 16 |
GL ¹ | 8 | 4 | 5 | 4 | 5 | 8 | 4 | 4 | |
VVD | 10 | 12 | 13 | 16 | 14 | 15 | 19 | 23 | 12 |
CDA | 6 | 9 | 12 | 11 | 21 | 23 | 20 | 19 | 27 |
D66 | 5 | 7 | 10 | 5 | 2 | 3 | 4 | 7 | 12 |
PVV | 4 | 5 | 9 | 10 | |||||
PvdD | 3 | 3 | 2 | 1 | 1 | ||||
SP | 3 | 4 | 9 | 8 | 12 | 4 | 2 | 1 | |
CU ² | 3 | 4 | 3 | 2 | 4 | 2 | 4 | 2 | 2 |
JA21 | 3 | ||||||||
SGP | 2 | 2 | 2 | 1 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 |
FVD | 2 | 12 | |||||||
Volt | 2 | ||||||||
50+ | 1 | 2 | 2 | 1 | |||||
OPNL / OSF | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | |
LPF | 1 | ||||||||
AOV | 2 | ||||||||
Totoal | 75 | 75 | 75 | 75 | 75 | 75 | 75 | 75 | 75 |
¹ 2023: PvdA + GL
² 1991-1995: CU = GPV+ RPF
Kabinettn
[bewerkn | brontekst bewerken]Hollandsche kabinettn sins 1945:[8]
Kabinet | Joarn | Party | Party | Party | Party | Party |
---|---|---|---|---|---|---|
Schermerhorn-Drees | 1945 – 1946 | CDA (CHU, KVP) ¹ | PvdA | |||
Beel I | 1946 – 1948 | CDA (KVP) | PvdA | |||
Drees I | 1948 – 1951 | CDA (CHU, KVP) | PvdA | VVD | ||
Drees II | 1951 – 1952 | CDA (CHU, KVP) | PvdA | VVD | ||
Drees III | 1952 – 1956 | CDA (ARP, CHU, KVP) ¹ | PvdA | |||
Drees IV | 1956 – 1958 | CDA (ARP, CHU, KVP) | PvdA | |||
Beel II | 1958 – 1959 | CDA (ARP, CHU, KVP) | ||||
De Quay | 1959 – 1963 | CDA (ARP, CHU, KVP) | VVD | |||
Marijnen | 1963 – 1965 | CDA (ARP, CHU, KVP) | VVD | |||
Cals | 1965 – 1966 | CDA (ARP, KVP) | PvdA | |||
Zijlstra | 1966 – 1967 | CDA (ARP, KVP) | ||||
De Jong | 1967 – 1971 | CDA (ARP, CHU, KVP) | VVD | |||
Biesheuvel I | 1971 – 1972 | CDA (ARP, CHU, KVP) | VVD | DS'70 | ||
Biesheuvel II | 1972 – 1973 | CDA (ARP, CHU, KVP) | VVD | |||
Den Uyl | 1973 – 1977 | CDA (ARP, KVP) | D66 | PvdA | PPR | |
Van Agt I | 1977 – 1981 | CDA | VVD | |||
Van Agt II | 1981 – 1982 | CDA | D66 | PvdA | ||
Van Agt III | 1982 – 1982 | CDA | D66 | |||
Lubbers I | 1982 – 1986 | CDA | VVD | |||
Lubbers II | 1986 – 1989 | CDA | VVD | |||
Lubbers III | 1989 – 1994 | CDA | PvdA | |||
Kok I | 1994 – 1998 | D66 | PvdA | VVD | ||
Kok II | 1998 – 2002 | D66 | PvdA | VVD | ||
Balkenende I | 2002 – 2003 | CDA | VVD | LPF | ||
Balkenende II | 2003 – 2006 | CDA | D66 | VVD | ||
Balkenende III | 2006 – 2007 | CDA | VVD | |||
Balkenende IV | 2007 – 2010 | CDA | PvdA | CU | ||
Rutte I | 2010 – 2012 | CDA | VVD | (PVV) | ||
Rutte II | 2012 – 2017 | PvdA | VVD | |||
Rutte III | 2017 – 2022 | CDA | D66 | VVD | CU | |
Rutte IV | 2022 – 2024 | CDA | D66 | VVD | CU | |
Schoof | 2024 – nu | VVD | PVV, NSC, BBB |
¹ ARP, CHU en KVP zyn de vôorlopers van 't CDA.
Premiers
[bewerkn | brontekst bewerken]Êestn ministers sins 1945:[9]
Premier | Party | Termyn | Joarn |
---|---|---|---|
Wim Schermerhorn | VDB / PvdA | 1945 – 1946 | 1 |
Louis Beel | KVP | 1946 – 1948 | 2 |
Willem Drees | PvdA | 1948 – 1958 | 10 |
Louis Beel | KVP | 1958 – 1959 | 1 |
Jan de Quay | KVP | 1959 – 1963 | 4 |
Victor Marijnen | KVP | 1963 – 1965 | 2 |
Jo Cals | KVP | 1965 – 1966 | 1 |
Jelle Zijlstra | ARP | 1966 – 1967 | 1 |
Piet de Jong | KVP | 1967 – 1971 | 4 |
Barend Biesheuvel | ARP | 1971 – 1973 | 2 |
Joop den Uyl | PvdA | 1973 – 1977 | 4 |
Dries van Agt | CDA | 1977 – 1982 | 5 |
Ruud Lubbers | CDA | 1982 – 1994 | 12 |
Wim Kok | PvdA | 1994 – 2002 | 8 |
Jan Peter Balkenende | CDA | 2002 – 2010 | 8 |
Mark Rutte | VVD | 2010 – 2024 | 14 |
Dick Schoof | / | 2024 – nu | 0 |
Cultuur
[bewerkn | brontekst bewerken]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/05/Hollande04.jpg/220px-Hollande04.jpg)
Kunst
[bewerkn | brontekst bewerken]D' Ollandsche schilderkunst wordt verteegnwoordigd deur e grôot dêel mêesters. De bloeiperiode was in de goudn zeevntienste êeuwe mè schilders lik Rembrandt, Johannes Vermeer, Frans Hals en Jan Steen. Ook 't werk van de postimpressionistische schilder Vincent van Gogh is achter zyn dôod weireldbekend gekommn. Uut den êestn elt van de twientigste êeuwe dateert d' abstracte kunst van Piet Mondriaan. In 1948 wierd de kunstverênigienge Cobra ipgericht, mè leedn lik de Belg Pierre Alechinsky, de Deenn Asger Jorn en Carl-Henning Pedersen en de Hollanders Karel Appel, Constant en Corneille.[10]
De bekendste verteegnwoordigers van d' Ollandsche literateure van de Goudn Êeuwe zyn Joost van den Vondel en Pieter Corneliszoon Hooft. In de neegntienste êeuwe beschrêef en bekritiseerde Multatuli de situoatie in Indonesië in zijn werk Max Havelaar. Louis Couperus was êen van d' êeste Ollandsche verteegnwoordigers van 't naturalisme. In de literateure van achter den oorloge wordt er geklapt van de grôte drie, verwyzend noa Willem Frederik Hermans, Harry Mulisch en Gerard Reve.
Cultureel en nateurlik erfgoed
[bewerkn | brontekst bewerken]Belangryke musea in Olland zyn 't Ryksmuseum Amsterdam, Van Gogh Museum, Mauritsuus, Museum Boijmans Van Beuningen, Paleis Het Loo en 't Kröller-Müller Museum.
't Nateurlik erfgoed van Olland bestoat vor e grôot dêel uut 't vlak nat landschap mè riviern, polders en meulens. De nateure in Olland is sterk beïnvloed deur de mens. Bekende vôorbeeldn zyn de Zuuderzêewerkn en de Deltawerkn. Belangryke nateurgebiedn zyn de Veluwe, de Waddneilandn, de Biesbosch en 't blommnpark de Keukenhof. Holland es vrêe gekend vo zyn tulpn: d'Hollanders zyn vrêe bedreevn in 't kwêekn van blommn.
Vervoer
[bewerkn | brontekst bewerken]Juuste gelik in België: e masse ottoroutn en stroatn (ol t'hope, voe 116.500 kilomeiters), e spôornetwerk (t'hope 2808 kilomeiters) en e vliegpling: Schiphol.
À propos; 't moe wel gezeid zyn dat de wegen agunter van vêel betere kwaliteit zyn dan ier in België. Azo oal'n ze e propere 6.4 ip 7 (België: 4.4 ip 7) en kom'n z' ip d' êerste plekke in Europa.
D'Hollanders zyn zot van vélo's: z'ein 't weireldrecor van vélo's per inweuner.
Vele stoaties in Holland zyn styf specioal: lank en smol. Ip ieder perroeng stoppn der geweunlik drie trings achterêen. De trings moen ton wel à peu près t'hôpe toekommn en anzettn; de minste vertroagienge van êen van die trings en hêel 't boelke es in vertroagienge.
60 % van d' Hollandse oto's riedt olle doagen ip de route tussen Breda en Amsterdam. Resultoat: ne serieuzen traffiek van gemiddeld 300 kilomeiters ipstoppieng per dag (ciefers uut 2006), mêer dan 't dubbele van wuk da me ier en in België.
Sport
[bewerkn | brontekst bewerken]Voetbol is 'n belangrykstn sport. Peis mor an Ajax, PSV en Feyenoord. Oek populair is schatsn, zowel buutn (Elfstedentocht, at 't styf vriest) of binn. D' Hollanders zyn oek goed in vélokoerse, hockey en volleybol.
Referensjes
[bewerkn | brontekst bewerken]- ↑ 1,0 1,1 Statistieken Nederland, AlleCijfers
- ↑ Bevolking op eerste van de maand; geslacht, leeftijd, migratieachtergrond, StatLine - CBS
- ↑ Bevolkingsatlas van Nederland, p. 29
- ↑ De volkstellingen in België sinds 1830, Statbel
- ↑ Zetelverdeling in de Tweede Kamer 1946-nu, nlverkiezingen
- ↑ Uitslagen Tweede Kamer 2023, NOS
- ↑ Zetelverdeling in de Eerste Kamer 1917-nu, nlverkiezingen
- ↑ Kabinetten sinds 1945, Rijksoverheid
- ↑ Alle premiers van Nederland, Historiek
- ↑ Cobra Museum cobra-museum.nl (gearchivêerd)
Externe koppeliengn
[bewerkn | brontekst bewerken]![]() |
Mêer ofbeeldiengn die ier by passn ku je vien ip Holland ip Wikimedia Commons. |
{{{ofb_links}}} | Europese Unie (EU) | ![]() |
{{{ofb_groot}}} |
---|---|---|---|
{{{ofb_links}}} | Landn in Europa | {{{ofb_rechts}}} | {{{ofb_groot}}} |
---|---|---|---|
Albanië • Andorra • Armenië • Azerbeidzjan • België • Bosnië-Herzegovina • Bulgareye • Cyprus • Denemarkn • Duutsland • Estland • Finland • Georgië • Grieknland • Holland • Hongareye • Ierland • Itoalië • Kazachstan • Kosovo • Kroatië • Letland • Liechtnstein • Litouwn • Luxemburg • Malta • Moldoavië • Monaco • Montenegro • Noord-Macedonië • Nôorweegn • Oekraïne • Ôostnryk • Pooln • Portugal • Roemenië • Rusland • San Marino • Servië • Slovakeye • Slovenië • Spanje • Tsjechië • Turkeye • Vaticoanstad • Verênigd Keunienkryk • Vrankryk • Wit-Rusland • Ysland • Zweedn • Zwitserland |