Belgijŏ
Ślabikŏrzowe abecadło Tyn artikel je narychtowany we ślabikŏrzowym zŏpisie ślōnskij gŏdki. Coby sie przewiedzieć wiyncyj, wejzdrzij do artikla ô nim. |
| |||||
| |||||
Motto: (niyderl.) Eendracht maakt macht (fr.) L’union fait la force (miym.) Einigkeit macht stark (We jedności siyła) | |||||
Hymn: (Brabantka) | |||||
![]() | |||||
Kōnstytucyjŏ | Kōnstytucyjŏ Belgije | ||||
Ôficjalnŏ gŏdka | niyderlandzkŏ, francuskŏ, miymieckŏ | ||||
Stolica | Bruksela | ||||
Polityczny systym | dymokratyczny | ||||
Zorta państwa | kōnstytucyjnŏ mōnarchijŏ, federacyjŏ | ||||
Gowa państwa | krōl Filip I Koburg | ||||
Szef rzōndu | prymier Alexander De Croo | ||||
Wiyrchnia • cołkŏ • wody strzōdlōndowe |
136. na świecie 30 528 km² 6,4% | ||||
Liczba ludności (2017) • całkowita • tyngość zaludniyniŏ |
77. na świecie 11 303 528 370 ôsōb/km² | ||||
PKB (2017) • cołke • na ôsobã |
494,7 mld USD 43 582 USD | ||||
PKB (PSN) (2017) • cołke • na ôsobã |
528,5 mld miyndzynŏr. dolarōw 46 553 miyndzynŏr. dolarōw | ||||
waluta | 1 ojro = 100 ojrocyntōw (EUR, €) | ||||
Samostanowiyniy | ôd Krōlestwa Zjednoczōnych Niderlandōw (ôgłoszynie: 4 paździyrnika 1830; uznanie bez Niderlandy: 1839) | ||||
Czasowŏ strefa | UTC +1 – zima UTC +2 – lato | ||||
Kod ISO 3166 | BE | ||||
Internetowŏ dōmyna | .be | ||||
Kod autowy | B | ||||
Kod fligerowy | OO | ||||
Telefōniczny kod | +32 | ||||
![]() |
Belgijŏ, Krōlestwo Belgije (niyderl. Koninkrijk België, fr. Royaume de Belgique, miym. Königreich Belgien) – federacyjne państwo we zachodnij Ojropie, we połedniowych Niderlandach. Belgijŏ je czōnkym Ojropejskij Unije, ÔZN jak tyż NATO.
Gyjografijŏ
- Nojwyższy pōnkt: Signal de Botrange 694 m n.p.m.
- Nojniższy pōnkt: Pōłnocne Morze 0 m n.p.m.
Srogszõ tajle wiyrchnie Belgije stanowiōm peryglacjalne a aluwialne niziny; we pōłnocnyj czynści plaskatŏ, niyblank zabagnionŏ rōwnia Flandryje (tm. Niskŏ Belgijŏ), ôddzielōnŏ ôd morza wałym wydm (wys. do 20 m), jak tyż pagōrkowatŏ i piŏszczystŏ krajina Kempen (wys. do 95 m); we postrzodkowyj czynści (Strzedniŏ Belgijŏ) wysoczyzna Brabancyje (wys. 100–200 m) zbudowane zaôbycz z glinik i piŏskōw trzeciorzyndowych pokrytych lessem jak tyż bergi Hainaut (na zŏchodzie) zbudowane z gliniannych wytworōw.
Belgijŏ graniczy z dalij pokŏzanymi państwami:
- na połedniu:
Francyjŏ (620 km)
Luksymburg (148 km)
- na weschodzie:
Miymcy (167 km)
- na pōłnocach:
Niderlandy (450 km)
Miasta
Lp. | Miasto | Populacyjŏ |
---|---|---|
1. | ![]() |
529,247 |
2. | ![]() |
263,927 |
3. | ![]() |
202,746 |
4. | ![]() |
197,217 |
5. | ![]() |
185,103 |
6. | ![]() |
132,799 |
7. | ![]() |
120,887 |
8. | ![]() |
118,656 |
9. | ![]() |
111,432 |
10. | ![]() |
102,275 |
Historyjŏ
Na drukach wiedzyńskiego kōngresu powstoło Zjednoczōne Krōlestwo Niderlandōw majōnce sparcie Wielgij Brytanije, Krōlestwa Prus i Ruskigo Cysŏrstwa. Z powodōw religijnych, gŏdkowych, politycznych i ekōnōmicznych doszło do rewolucyje we Brukseli atoli wysłanie tam wojsk bez krōla Niderlandōw sprawiyło nasilynie sytuacyje (belgijskŏ rewolucyjŏ). Bōno sie ôstudy, tōż zôrganizowano lōndyńskõ kōnferyncyjõ, na keryj ôbsztalowano granice i neutralność Belgije[1]. Belgijŏ ôd zaczōntku miała sparcie Francyje a ôbranie na krōla Belgije brytyjskigo kandydŏta zapewniyło sparcie i tego krŏju.
3 siyrpnia 1914, na zaczōntku I światowyj wojaczki, Miymcy napadły neutralnõ Belgijõ, co sprawiyło prziwstōnie Wielgij Brytanije do wojaczki przeciw Miymcōm. Na mocy wersalskij umŏwy do Belgije prziłōnczōno miymiecke rejōny Eupen i Malmedy. We 1925 Belgijŏ ôstała zajtōm reńskigo paktu. We 1940 roku zaś neutralnŏ Belgijŏ ôstała napadniyntŏ, tym razym bez hitlerowske Miymce. Nazisty mieli zastrojynie swadzić germańskich Flamandōw z rōmańskimi Walonami we rōmach planu Flamen Politik. Po abszlusie II światowyj wojaczki Belgijŏ pociepła neutralność i stała sie czōnkym NATO, a tyż ôstała jednym z czōnkōw-założycieli Ojropejskij Spōlnoty. Z Holandyjōm a Luksymburgym Belgijŏ stworziła we roku 1948 cylnõ unijõ, a 1960 ekōnōmicznõ unijõ – powstoł Beneluks. We roku 1960 niyzawisłość dostała nojsrogszŏ kolōnijŏ tego państwa Belgijske Kōngo, a we roku 1962 mandatowe terytoria Rwanda a Burundi.
We XX stoleciŏ dochodziyło do stopniowego tajlōngu na dwie gŏdkowe cōuny: położōnõ na pōłnocach Flandryjõ (niderlandzkŏ gŏdka) i na połedniu Walonijõ (francuskŏ gŏdka). Sprawiyło to we 1963 roku formalny tajlōng Belgije na trzi regiōny: Flandryjõ, Walonijõ a Stołeczny Regiōn Brukseli. We roku 1993 doszło do przekształcyniŏ Belgije we federalne państwo z trzyma regiōnami ô szyrokij autōnōmiji. We 2007 spiyrka ô dalszõ reformã i srogszõ samodzielność Flandryje prziczyniōł sie do heropōw ze sformowaniym federalnego regyrōnku[2]. Ôd czyrwnia 2010 roku do grudnia 2011 w Belgiji trwoł nojdugszy we terŏźnyj Ojropie kryz regyrōnkowy.
Religijŏ
Struktura religijnŏ krŏju we 2010 roku podle Pew Research Center[3][4]:
- katolicyzm – 62,0%
- brak religije – 29,0%
- islam – 5,9%
- protestantyzm – 1,4%
- prawosławie – 0,5%
- judaizm – 0,3%
- tradycyjne etniczne religije – 0,2%
- buddyzm – 0,2%
- inksi krześcijany – 0,2%
- inksze religije – 0,3%.
Przipisy
- ↑ Traités de Londres 1839 (fr.), Treaties and Documents Relative to the Neutrality of the Netherlands and Belgium (ang.).
- ↑ Najwyższy Czas!, 20.10.2007, str. XXIX, „cztery miesiące po wyborach wciąż nie udało się sformułować rządu”.
- ↑ Religious Composition by Country, in Percentages. The Pew Research Center. [dostymp 2014-06-26].
- ↑ Christian Population as Percentages of Total Population by Country. The Pew Research Center. [dostymp 2014-06-26].
Państwa Ojropy | |||
Albańijo • Andora • Austrijo • Belgijo • Bjołoruś • Bośńa a Hercegowina • Bułgaryjo • Chorwacyjo • Czesko Republika • Czorno Gůra • Dańijo • Estůńijo • Finlandyjo • Francyjo • Grecyjo • Irlandyjo • Islandyjo • Italijo • Liechtenstein • Litwa • Luksymburg • Łotwa • Madźary • Malta • Mjymcy • Mołdawijo • Můnako • Norwygijo • Ńiderlandy • Polsko • Portugalijo • Půłnocno Macedůńijo • Rusyjo • Růmůńijo • San Marino • Słowacyjo • Słowyńijo • Syrbijo • Szpańijo • Szwecyjo • Szwajcaryjo • Turcyjo • Ukrajina • Watykůn • Wjelgo Brytańijo |