Deklarata Universale për të Drejtat e Njeriut: Dallime mes rishikimesh
[redaktim i pashqyrtuar] | [pending revision] |
v Bot: Automated text replacement (-|thumb| +|parapamje|) |
Etiketat: Redaktim nga celulari Redaktim në versionin web nga celulari |
||
(30 rishikime të ndërmjetme të pashfaqur nga 17 përdorues) | |||
Rreshti 1: | Rreshti 1: | ||
[[Skeda:Eleanor Roosevelt |
[[Skeda:Eleanor Roosevelt UDHR.jpg|330px|parapamje|Pamje e Eleanor Roosevelt duke lexuar një kopje të Deklaratës]] |
||
'''Deklarata Universale për të Drejtat e Njeriut''' ('''DUDNj''') është një deklaratë e miratuar nga Asambleja e Përgjithshme e [[Organizata e Kombeve të Bashkuara|Kombeve të Bashkuara]] më 10 dhjetor 1948 në Palais de Chaillot, Paris. Deklarata lindi si përgjigje ndaj tmerreve të [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]] dhe përfaqëson përpjekjen e parë globale për të artikuluar mbrojtjen e atyre të drejtave që shumë njerëz besonin se ishin të drejta themelore që i takojnë të gjitha [[Njeriu|qenieve njerëzore]].<ref>{{Cito web|url=https://www.un.org/en/documents/udhr|language=en|title=The Universal Declaration of Human Rights|website=un.org}}</ref> |
|||
Deklarata përbëhet nga tridhjetë artikuj, të cilët janë përpunuar gjatë viteve në vijim nga traktate ndërkombëtare, transferta ekonomike, instrumente rajonale [[Të drejtat e njeriut|të të drejtave të njeriut]] (ku spikat [[Konventa Evropiane për të Drejtat e Njeriut]]), kushtetutat kombëtare, dhe ligje të tjera. '''[[Karta Ndërkombëtare e të Drejtave të Njeriut]]''' përbëhet nga Deklarata Universale për të Drejtat e Njeriut, Konventa Ndërkombëtare mbi të Drejtat Ekonomike, Sociale dhe Kulturore, dhe Konventa Ndërkombëtare mbi të Drejtat Civile dhe Politike, me dy Protokolle opsionale. Këto dy Konventa, të cilat shtjellojnë më tej të drejtat e njeriut, u miratuan nga [[Organizata e Kombeve të Bashkuara|Asambleja e Përgjithshme e OKB]] në vitin 1966. Në vitin 1976, pasi Konventat ishin ratifikuar nga mjaftueshëm shtete anëtare për të hyrë në fuqi dhe qysh nga ky moment Karta Ndërkombtëare e të Drejtave të Njeriut mori fuqi në ligjin ndërkombëtar.<ref>{{Harvnb|Williams|1981}}.</ref> |
|||
Teksti zyrtar i Deklaratës mund të gjindet në gjashtë gjuhë zyrtare të Kombeve të Bashkuara: [[Gjuha Angleze|angleze]], [[Gjuha Frënge|frënge]], [[Gjuha Kineze|kineze]], [[Gjuha Ruse|ruse]], [[Gjuha Spanjolle|spanjolle]] dhe [[Gjuha Arabe|arabe]]. |
|||
== Historiku == |
|||
Deklarata përmban 30 Nene. |
|||
Kur krimet e kryera nga [[Gjermania Naziste|Regjimi nazist në Gjermani]] u bënë të qartë pas [[Lufta e Dytë Botërore|luftës]], konsensusi brenda bashkësisë ndërkombëtare ishte se Statuti i [[Organizata e Kombeve të Bashkuara|Kombeve të Bashkuara]] nuk ofronte një mbrojtje të mjaftueshme të të drejtave të njeriut,<ref>[http://www.udhr.org/history/overview.htm#Cataclysm%20and%20World%20Response Cataclysm and World Response] {{Webarchive|url=https://archive.today/20120525091118/http://www.udhr.org/history/overview.htm#Cataclysm%20and%20World%20Response |language=en|date=25 maj 2012 }} in [http://www.udhr.org/history/overview.htm Drafting and Adoption : The Universal Declaration of Human Rights] {{Webarchive|url=https://archive.today/20120525091118/http://www.udhr.org/history/overview.htm |language=en|date=25 maj 2012 }}, [http://www.udhr.org udhr.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190927155113/http://www.udhr.org/history/overview.htm |date=27 shtator 2019 }}.</ref><ref>{{Cito web|url=http://www.udhr.org/Introduction/question4.htm|title=UDHR50: Didn't Nazi tyranny end all hope for protecting human rights in the modern world?|publisher=Udhr.org|date=1998-08-28|accessdate=2012-07-07|archive-date=25 maj 2012|archive-url=https://archive.today/20120525091118/http://www.udhr.org/history/overview.htm|url-status=dead}}</ref> ndaj ishte e nevojshme një Deklaratë Universale që të specifikonte këto të drejta dhe t'i shtjellonte ato.<ref>{{Cito web|url=http://www.universalrights.net/main/creation.htm|language=en|title=UDHR – History of human rights|publisher=Universalrights.net|accessdate=2012-07-07}}</ref> |
|||
== Lidhje të jashtme == |
|||
{{Wikisource|Deklarata Universale e të Drejtave të Njeriut}} |
|||
* [http://www.unhchr.ch/udhr/lang/aln.htm United Nations Department of Public Information] |
|||
=== Krijimi === |
|||
[[Kategoria:Shoqëri]] |
|||
Krijimi i Deklaratës i'u besua një Komisioni mbi të Drejtat e Njeriut në vitin 1946, i cili punoi për dy vjet për hartimin e saj. Komisioni u kryesua nga Eleanor Roosevelt, një avokate e njohur e të drejtave të njeriut, dhe përbëhej nga 18 anëtarë të nacionaliteteve dhe përkatësive politike të ndryshme. U hartua nga Robespieri, Dantoni dhe Marati te cilet ishin rilindas kimbetar.<ref name="morsink1999p4">{{Harvnb|Morsink |1999 |p=[https://books.google.com/books?id=w8OapwltI3YC&pg=PA4 4]}}</ref> |
|||
TË DREJTAT E NJERIUT: |
|||
Tek neni 7 tek Deklarata Universale e Te Drejtave te Njeriut shkruhet: |
|||
"Të gjithë janë të barabartë para ligit dhe kanë të drejtë pa asnje diskriminim të mbrohen barabartë nga ligji. |
|||
Të gjithë kanë të drejtën për tu mbrojtur barabartë kundër qdo diskriminimi që cenon këtë Deklaratë,si dhe kundër qdo nxitjeje për një diskriminim të tillë" |
|||
== Struktura e Deklaratës == |
|||
Struktura bazike e Deklaratës Universale për të Drejtat e Njeriut, frymëzuar nga [[Kodi Napoleonik]], duke përfshirë një Preambulë dhe një hyrje ku shpalosen parimet e përgjithshme të Deklaratës, u prezantua në projektligjin e paraqitur nga francezi René Cassin.<ref>{{Harvnb|Glendon|2002|pp=62–64}}.</ref> |
|||
Cassin e krahasoi strukturën e Deklaratës me një ngrehinë, të përbërë nga themele, shkallë, katër shtylla, dhe një çati. Artikujt 1 dhe 2 shërbejnë si blloqe themeli, të shtruara me parimet e dinjitetit, lirisë, barazisë dhe vëllazërisë. Shtatë paragrafët e Preambulës, që skicojnë arsyet kryesore për ekzistencën e Deklaratës, janë shkallët që të çojnë drejt thelbit të Deklaratës, të drejtat e njeriut, të ndarë në katër shtylla. Shtylla e parë (artikujt 3-11) paraqet të drejtat e individit, siç janë e drejta për jetën dhe ndalimi i skllavërisë. Shtylla e dytë (artikujt 12-17) paraqet të drejtat e individit në shoqërinë civile dhe politike (ku përfshihen gjëra të tilla si liria e lëvizjes). Shtylla e tretë (artikujt 18-21) merret me liritë themelore shpirtërore, publike, politike, si liria sindikale, liria e mendimit, [[Ndërgjegjja|ndërgjegjes]], dhe fesë. Shtylla e katërt (artikujt 22-27) përcakton të drejtat sociale, ekonomike dhe kulturore. Sipas modelit të Cassin, të tre artikujt e fundit të Deklaratës përfaqësojnë një çati që mbulon të tërë strukturën. Këto artikuj kanë të bëjnë me detyrimet e individit ndaj shoqërisë dhe ndalimin e përdorimit të të drejtave në kundërshtim me qëllimet e [[Organizata e Kombeve të Bashkuara|Organizatës së Kombeve të Bashkuara]].<ref>{{Harvnb|Glendon|2002}}, Chapter 10.</ref> |
|||
===Artikujt e Deklaratës=== |
|||
:{| cellpadding=5 |
|||
|- |
|||
! Artikujt !! Të drejtat e mbrojtura !! Artikujt !! Të drejtat e mbrojtura |
|||
|- |
|||
| || E drejta e Barazisë || || E drejta për Martesë dhe Familje |
|||
|- |
|||
| || Liria nga Diskriminimi || || E drejta për të Zotëruar Pronë |
|||
|- |
|||
| || E drejta e Jetës, Lirisë, Sigurisë personale || || Liria e Besimit dhe Fesë |
|||
|- |
|||
| || Liria nga Sklavërimi || || Liria e Opinionit dhe Informimit |
|||
|- |
|||
| || Liria nga Tortura dhe Trajtimi çnjerëzor || || E drejta e Tubimit paqësor dhe Asocimit |
|||
|- |
|||
| || E drejta e njohjes si Individ para ligjit || || E drejta e pjesëmarrjes në Qeverisje dhe në Zgjedhje të lira |
|||
|- |
|||
| || E drejta e barazisë para ligjit || || E drejta e Sigurimit shoqëror |
|||
|- |
|||
| || E drejta e Gjykimit nga gjykata kompetente || || E drejta për Punë të Dëshirushme dhe për organizim Sindikal |
|||
|- |
|||
| || E drejta nga Arresti i padrejtë dhe Ekzili || || E dretja e Pushimit dhe Shlodhjes |
|||
|- |
|||
| || E drejta për Dëgjim të ndershëm publik || || E drejta e Standartit të mirë të Jetesës |
|||
|- |
|||
| || E drejta për tu cilësuar si i pafajshëm deri kur provohet fajësia || || E drejta e Edukimit |
|||
|- |
|||
| || Liria nga ndërhyrjet me Privatësinë, Familjen, Shtëpinë dhe Korrespondencën || || E dretja për të marrë pjesë në jetën Kulturore të Komunitetit |
|||
|- |
|||
| || E drejta për të Lëvizur lirisht brenda dhe jashtë Vendit || || E drejta për Rend social |
|||
|- |
|||
| || E drejta për të kërkuar Azil në vend tjetër në rast Persekutimi || || Detyrat komunitare për Zhvillim të Lirë dhe të Plotë |
|||
|- |
|||
| || E dretja e Shtetësisë dhe Liria për ta ndruar atë || || Liri nga Interferenca e Shtetit apo e të Tjerëve |
|||
|} |
|||
== Fuqia juridike == |
|||
Ndërkohë që Deklarata nuk është një Traktat me fuqi kushtëzuese për shtetet, ajo u adoptua me qëllimin e shtjellimit të togfjalëshit "liri themelore" dhe "të drejta të njeriut" që gjenden në Statutin e [[Organizata e Kombeve të Bashkuara|Kombeve të Bashkuara]], Statut që është kushtëzues për të gjitha shtetet anëtare. Për këtë arsye, Deklarata Universale konsiderohet si një përbërës themelor i kuadrit ligjor të [[Organizata e Kombeve të Bashkuara|Kombeve të Bashkuara]]. Përveç kësaj, shumë juristë ndërkombëtarë<ref>Humphrey JP, "The Universal Declaration of Human Rights: Its History, Impact and Juridical Character", in Ramcharan BG (ed), Human Rights: Thirty Years After the Universal Declaration (1979) pp. 2l, 37; Sohn 1, "The Human Rights Law of the Charter" (1977) 12 Texas Int LJ 129, 133; McDougal MS, Lasswell H and Chen I, Human Rights and World Public Order (1980) pp. 273–274, 325–327; D'Amato A, International Law: Process and Prospect( 1986) pp. 123–147.</ref> besojnë se Deklarata Universale për të Drejtat e Njeriut bën pjesë në të drejtën ndërkombëtare zakonore<ref>{{Cito web|last=Office of the High Commissioner for Human Rights|title=Digital record of the UDHR|url=http://www.ohchr.org/EN/NEWSEVENTS/Pages/DigitalrecordoftheUDHR.aspx|language=en|publisher=United Nations}}</ref> dhe është një mjet i fuqishëm në ushtrimin e presionit diplomatik dhe moral ndaj qeverive që shkelin të drejtat e njeriut. Mbrojtjet e ofruara nga kjo Deklaratë kanë shërbyer si gur themeli për dy Konventat detyruese të OKB-së për të drejtat e njeriut: '''Konventa Ndërkombëtare mbi të Drejtat Ekonomike, Sociale dhe Kulturore''' dhe '''Konventa Ndërkombëtare mbi të Drejtat Civile dhe Politike'''. Deklarata vazhdon të jetë gjerësisht e cituar nga qeveritë, akademikët, avokatët dhe gjykatësit kushtetues, si dhe nga individë të cilët apelojnë tek parimet e saj për mbrojtjen e të drejtave të tyre si njerëz. |
|||
== Shih edhe == |
|||
* [[Të drejtat e njeriut]] |
|||
* [[Konventa Evropiane për të Drejtat e Njeriut]] |
|||
* [[Deklarata Universale e të Drejtave Gjuhësore]] |
|||
== Burim i të dhënave == |
|||
{{Reflist|30em}} |
|||
== Lidhje të jashtme == |
|||
* [http://www.un.org/Overview/rights.html Teksti i Deklaratës Universale për të Drejtat e Njeriut] ([[anglisht]]) |
|||
* [https://web.archive.org/web/20180328223249/http://www.unmikonline.org/regulations/unmikgazette/03albanian/Ahri/AUniversalDeclarationHumanRightsfinal.pdf Teksti i Deklaratës Universale për të Drejtat e Njeriut] ([[shqip]]) |
|||
[[Kategoria:Të drejtat e njeriut]] |
|||
[[ab:Ауаҩытәыҩса Изинқәа Зегьеицырзеиҧшу Адекларациа]] |
|||
[[af:Universele Verklaring van Menseregte]] |
|||
[[als:Allgemeine Erklärung der Menschenrechte]] |
|||
[[am:«የሰብዓዊ መብት አቀፋዊ መግለጽ»]] |
|||
[[an:Declaración Universal d'os Dreitos Humans]] |
|||
[[ar:الإعلان العالمي لحقوق الإنسان]] |
|||
[[arz:الاعلان العالمى لحقوق الانسان]] |
|||
[[ast:Declaración Universal de los Derechos Humanos]] |
|||
[[ay:Akpach jaqe walinkañapataki inoqat aru]] |
|||
[[az:Ümumdünya insan hüquqları bəyannaməsi]] |
|||
[[bat-smg:Vėsoutėnė žmuogaus teisiu deklaracėjė]] |
|||
[[be:Усеагульная дэкларацыя правоў чалавека]] |
|||
[[be-x-old:Усеагульная дэклярацыя правоў чалавека]] |
|||
[[bg:Всеобща декларация за правата на човека]] |
|||
[[bm:Hadamaden josiraw dantigɛkan]] |
|||
[[bn:মানবাধিকার সনদ]] |
|||
[[bo:༄༅༎ ཡོངས་ཁྱབ་གསལ་བསྒྲགས་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང༌།]] |
|||
[[br:Disklêriadur Hollvedel Gwirioù Mab-den]] |
|||
[[bs:Univerzalna deklaracija o ljudskim pravima]] |
|||
[[ca:Declaració Universal dels Drets Humans]] |
|||
[[cs:Všeobecná deklarace lidských práv]] |
|||
[[cy:Datganiad Cyffredinol am Hawliau Dynol]] |
|||
[[da:FN's Verdenserklæring om Menneskerettighederne]] |
|||
[[de:Allgemeine Erklärung der Menschenrechte]] |
|||
[[diq:Beyannameyê heqanê insananê erd u asmêni]] |
|||
[[ee:Amegbetɔ ƒe Ablɔɖevinyenye ŋu Kpeɖoɖodzinya]] |
|||
[[el:Οικουμενική Διακήρυξη για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα]] |
|||
[[en:Universal Declaration of Human Rights]] |
|||
[[eo:Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj]] |
|||
[[es:Declaración Universal de los Derechos Humanos]] |
|||
[[et:Inimõiguste ülddeklaratsioon]] |
|||
[[eu:Giza Eskubideen Aldarrikapen Unibertsala]] |
|||
[[fa:اعلامیه جهانی حقوق بشر]] |
|||
[[fi:Ihmisoikeuksien yleismaailmallinen julistus]] |
|||
[[fiu-vro:Inemiseõigusõ kuulutus]] |
|||
[[fo:Mannarættindayvirlýsing]] |
|||
[[fr:Déclaration universelle des droits de l'homme]] |
|||
[[fur:Declarazion universâl dai dirits dal om]] |
|||
[[fy:Universele Ferklearring fan de Rjochten fan de Minske]] |
|||
[[ga:Dearbhú Uilechoiteann Chearta an Duine]] |
|||
[[gag:İnsan hakların cümlä deklarațiyası]] |
|||
[[gl:Declaración Universal dos Dereitos Humanos]] |
|||
[[gn:Tekove yvypora kuera maymayva derecho kuaaukaha]] |
|||
[[he:ההכרזה לכל באי עולם בדבר זכויות האדם]] |
|||
[[hi:मानवाधिकारों की सार्वभौम घोषणा]] |
|||
[[hif:Universal Declaration of Human Rights]] |
|||
[[hr:Opća deklaracija o pravima čovjeka]] |
|||
[[hu:Az emberi jogok egyetemes nyilatkozata]] |
|||
[[hy:Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագիր]] |
|||
[[ia:Declaration Universal del Derectos Human]] |
|||
[[id:Pernyataan Umum tentang Hak-Hak Asasi Manusia]] |
|||
[[ie:Universal Declaration del Jures Homan]] |
|||
[[io:Universala deklaro di homala yuri]] |
|||
[[is:Mannréttindayfirlýsing Sameinuðu þjóðanna]] |
|||
[[it:Dichiarazione universale dei diritti umani]] |
|||
[[ja:世界人権宣言]] |
|||
[[ka:ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაცია]] |
|||
[[kab:Tiṣerriḥt tagraɣlant izerfan n wemdan]] |
|||
[[kk:Адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясы]] |
|||
[[kl:Inuttut pisinnaatitaafiit pillugit silarsuarmioqatigiinut nalunaarut]] |
|||
[[ko:세계 인권 선언]] |
|||
[[krc:Адамны хакъларыны тамал декларациясы]] |
|||
[[ku:Danezana Gerdûnî ya Mafên Mirovan]] |
|||
[[ky:Адам укуктарынын жалпы декларациясы]] |
|||
[[la:Universa Iurum Humanorum Declaratio]] |
|||
[[lad:Deklarasion Universala de los Diritos Umanos]] |
|||
[[lb:Universal-Deklaratioun vun de Mënscherechter]] |
|||
[[lg:Ekiwandiiko Eky'abantu Bonna Ekifa ku Ddembe Ly'obunto]] |
|||
[[li:Universeel Verklaoring van de Rechte van d'r Miensj]] |
|||
[[ln:Lisakoli ya molongo ya makoki ya moto]] |
|||
[[lt:Visuotinė žmogaus teisių deklaracija]] |
|||
[[lv:Vispārējā cilvēktiesību deklarācija]] |
|||
[[mg:Fanambarana Iraisam-pirenena momban'ny Zon'Olombelona]] |
|||
[[mk:Универзална декларација за човековите права]] |
|||
[[ml:അന്താരാഷ്ട്ര മനുഷ്യാവകാശ പ്രഖ്യാപനം]] |
|||
[[mn:Хүний Эрхийн Түгээмэл Тунхаглал]] |
|||
[[mr:मानवाधिकाराचे वैश्विक घोषणापत्र]] |
|||
[[ms:Perisytiharan Hak Asasi Manusia Sejagat]] |
|||
[[mwl:Declaraçon Ounibersal de ls Dreitos Houmanos]] |
|||
[[my:အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လူ့အခွင့်အရေး ကြေငြာစာတမ်း]] |
|||
[[new:मानवअधिकार सम्बन्धि राष्ट्रसंघया विश्वव्यापी घोषणा]] |
|||
[[nl:Universele verklaring van de rechten van de mens]] |
|||
[[nn:Menneskerettsfråsegna]] |
|||
[[no:Menneskerettighetserklæringen]] |
|||
[[nv:Bee Hazʼą́ą Ił Chʼétʼaah]] |
|||
[[oc:Declaracion Universala dels Dreches Umans]] |
|||
[[pl:Powszechna Deklaracja Praw Człowieka]] |
|||
[[pnb:انسانی حقاں دا عالمی اعلان]] |
|||
[[ps:د بشري حقونو نړېواله اعلاميه]] |
|||
[[pt:Declaração Universal dos Direitos Humanos]] |
|||
[[qu:Pachantin llaqtakunapi runap allin kananpaq hatun kamachikuy]] |
|||
[[ro:Declarația Universală a Drepturilor Omului]] |
|||
[[ru:Всеобщая декларация прав человека]] |
|||
[[rue:Універзална декларація людьскых прав]] |
|||
[[rw:Itangazo Mpuzamahanga ryerekeye Uburenganzira bwa Muntu]] |
|||
[[sah:Киһи быраабын биирдэһиллибит декларацията]] |
|||
[[sc:Decraratzione Universale de sos Deretos de s'Òmine]] |
|||
[[sco:Universal Declaration o Human Richts]] |
|||
[[sg:Dêpä tî pöpöködörö tî ndiä tï bata nengö terê tï zo takapa]] |
|||
[[sh:Univerzalna deklaracija o ljudskim pravima]] |
|||
[[simple:Universal Declaration of Human Rights]] |
|||
[[sk:Všeobecná deklarácia ľudských práv]] |
|||
[[sl:Splošna deklaracija človekovih pravic]] |
|||
[[so:Baaqa Caalamiga ee Xuquuqda Aadanaha]] |
|||
[[sr:Универзална декларација о људским правима]] |
|||
[[ss:Simemetelo Semhlaba Wonkhe Mayelana Nemalungelo Ebuntfu]] |
|||
[[sv:FN:s deklaration om de mänskliga rättigheterna]] |
|||
[[sw:Azimio la ulimwengu juu ya haki za binadamu]] |
|||
[[ta:உலக மனித உரிமைகள் சாற்றுரை]] |
|||
[[tet:Deklarasaun Universál Direitus Umanus Nian]] |
|||
[[th:ปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชน]] |
|||
[[tpi:Toksave long ol raits bilong ol manmeri long olgeta hap bilong dispela giraun]] |
|||
[[tr:İnsan Hakları Evrensel Bildirisi]] |
|||
[[uk:Загальна декларація прав людини]] |
|||
[[ur:انسانی حقوق کا آفاقی منشور]] |
|||
[[uz:Inson Huquqlari Umumjahon Deklaratsiyasi]] |
|||
[[vec:Dichiarasion Universałe de i Diriti de l'Omo]] |
|||
[[vep:Ristitun oiktusiden ühthine deklaracii]] |
|||
[[vi:Tuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền]] |
|||
[[wa:Declaråcion univiersele des droets del djin]] |
|||
[[war:Sangkalibutan Nga Pag-Asoy Bahin Han Kanan Tawo Mga Katungod]] |
|||
[[yi:אלוועלטלעכע דעקלאראציע פון מענטשרעכט]] |
|||
[[yo:Ìkéde Akáríayé fún àwọn Ẹ̀tọ́ Ọmọnìyàn]] |
|||
[[zh:世界人权宣言]] |
|||
[[zh-classical:世界人權宣言]] |
|||
[[zh-min-nan:Sè-kài Jîn-koân Soan-giân]] |
|||
[[zh-yue:世界人權宣言]] |
Versioni aktual i datës 11 janar 2023 12:29
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/Eleanor_Roosevelt_UDHR.jpg/330px-Eleanor_Roosevelt_UDHR.jpg)
Deklarata Universale për të Drejtat e Njeriut (DUDNj) është një deklaratë e miratuar nga Asambleja e Përgjithshme e Kombeve të Bashkuara më 10 dhjetor 1948 në Palais de Chaillot, Paris. Deklarata lindi si përgjigje ndaj tmerreve të Luftës së Dytë Botërore dhe përfaqëson përpjekjen e parë globale për të artikuluar mbrojtjen e atyre të drejtave që shumë njerëz besonin se ishin të drejta themelore që i takojnë të gjitha qenieve njerëzore.[1]
Deklarata përbëhet nga tridhjetë artikuj, të cilët janë përpunuar gjatë viteve në vijim nga traktate ndërkombëtare, transferta ekonomike, instrumente rajonale të të drejtave të njeriut (ku spikat Konventa Evropiane për të Drejtat e Njeriut), kushtetutat kombëtare, dhe ligje të tjera. Karta Ndërkombëtare e të Drejtave të Njeriut përbëhet nga Deklarata Universale për të Drejtat e Njeriut, Konventa Ndërkombëtare mbi të Drejtat Ekonomike, Sociale dhe Kulturore, dhe Konventa Ndërkombëtare mbi të Drejtat Civile dhe Politike, me dy Protokolle opsionale. Këto dy Konventa, të cilat shtjellojnë më tej të drejtat e njeriut, u miratuan nga Asambleja e Përgjithshme e OKB në vitin 1966. Në vitin 1976, pasi Konventat ishin ratifikuar nga mjaftueshëm shtete anëtare për të hyrë në fuqi dhe qysh nga ky moment Karta Ndërkombtëare e të Drejtave të Njeriut mori fuqi në ligjin ndërkombëtar.[2]
Historiku
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Kur krimet e kryera nga Regjimi nazist në Gjermani u bënë të qartë pas luftës, konsensusi brenda bashkësisë ndërkombëtare ishte se Statuti i Kombeve të Bashkuara nuk ofronte një mbrojtje të mjaftueshme të të drejtave të njeriut,[3][4] ndaj ishte e nevojshme një Deklaratë Universale që të specifikonte këto të drejta dhe t'i shtjellonte ato.[5]
Krijimi
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Krijimi i Deklaratës i'u besua një Komisioni mbi të Drejtat e Njeriut në vitin 1946, i cili punoi për dy vjet për hartimin e saj. Komisioni u kryesua nga Eleanor Roosevelt, një avokate e njohur e të drejtave të njeriut, dhe përbëhej nga 18 anëtarë të nacionaliteteve dhe përkatësive politike të ndryshme. U hartua nga Robespieri, Dantoni dhe Marati te cilet ishin rilindas kimbetar.[6]
TË DREJTAT E NJERIUT:
Tek neni 7 tek Deklarata Universale e Te Drejtave te Njeriut shkruhet:
"Të gjithë janë të barabartë para ligit dhe kanë të drejtë pa asnje diskriminim të mbrohen barabartë nga ligji. Të gjithë kanë të drejtën për tu mbrojtur barabartë kundër qdo diskriminimi që cenon këtë Deklaratë,si dhe kundër qdo nxitjeje për një diskriminim të tillë"
Struktura e Deklaratës
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Struktura bazike e Deklaratës Universale për të Drejtat e Njeriut, frymëzuar nga Kodi Napoleonik, duke përfshirë një Preambulë dhe një hyrje ku shpalosen parimet e përgjithshme të Deklaratës, u prezantua në projektligjin e paraqitur nga francezi René Cassin.[7]
Cassin e krahasoi strukturën e Deklaratës me një ngrehinë, të përbërë nga themele, shkallë, katër shtylla, dhe një çati. Artikujt 1 dhe 2 shërbejnë si blloqe themeli, të shtruara me parimet e dinjitetit, lirisë, barazisë dhe vëllazërisë. Shtatë paragrafët e Preambulës, që skicojnë arsyet kryesore për ekzistencën e Deklaratës, janë shkallët që të çojnë drejt thelbit të Deklaratës, të drejtat e njeriut, të ndarë në katër shtylla. Shtylla e parë (artikujt 3-11) paraqet të drejtat e individit, siç janë e drejta për jetën dhe ndalimi i skllavërisë. Shtylla e dytë (artikujt 12-17) paraqet të drejtat e individit në shoqërinë civile dhe politike (ku përfshihen gjëra të tilla si liria e lëvizjes). Shtylla e tretë (artikujt 18-21) merret me liritë themelore shpirtërore, publike, politike, si liria sindikale, liria e mendimit, ndërgjegjes, dhe fesë. Shtylla e katërt (artikujt 22-27) përcakton të drejtat sociale, ekonomike dhe kulturore. Sipas modelit të Cassin, të tre artikujt e fundit të Deklaratës përfaqësojnë një çati që mbulon të tërë strukturën. Këto artikuj kanë të bëjnë me detyrimet e individit ndaj shoqërisë dhe ndalimin e përdorimit të të drejtave në kundërshtim me qëllimet e Organizatës së Kombeve të Bashkuara.[8]
Artikujt e Deklaratës
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Artikujt Të drejtat e mbrojtura Artikujt Të drejtat e mbrojtura E drejta e Barazisë E drejta për Martesë dhe Familje Liria nga Diskriminimi E drejta për të Zotëruar Pronë E drejta e Jetës, Lirisë, Sigurisë personale Liria e Besimit dhe Fesë Liria nga Sklavërimi Liria e Opinionit dhe Informimit Liria nga Tortura dhe Trajtimi çnjerëzor E drejta e Tubimit paqësor dhe Asocimit E drejta e njohjes si Individ para ligjit E drejta e pjesëmarrjes në Qeverisje dhe në Zgjedhje të lira E drejta e barazisë para ligjit E drejta e Sigurimit shoqëror E drejta e Gjykimit nga gjykata kompetente E drejta për Punë të Dëshirushme dhe për organizim Sindikal E drejta nga Arresti i padrejtë dhe Ekzili E dretja e Pushimit dhe Shlodhjes E drejta për Dëgjim të ndershëm publik E drejta e Standartit të mirë të Jetesës E drejta për tu cilësuar si i pafajshëm deri kur provohet fajësia E drejta e Edukimit Liria nga ndërhyrjet me Privatësinë, Familjen, Shtëpinë dhe Korrespondencën E dretja për të marrë pjesë në jetën Kulturore të Komunitetit E drejta për të Lëvizur lirisht brenda dhe jashtë Vendit E drejta për Rend social E drejta për të kërkuar Azil në vend tjetër në rast Persekutimi Detyrat komunitare për Zhvillim të Lirë dhe të Plotë E dretja e Shtetësisë dhe Liria për ta ndruar atë Liri nga Interferenca e Shtetit apo e të Tjerëve
Fuqia juridike
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Ndërkohë që Deklarata nuk është një Traktat me fuqi kushtëzuese për shtetet, ajo u adoptua me qëllimin e shtjellimit të togfjalëshit "liri themelore" dhe "të drejta të njeriut" që gjenden në Statutin e Kombeve të Bashkuara, Statut që është kushtëzues për të gjitha shtetet anëtare. Për këtë arsye, Deklarata Universale konsiderohet si një përbërës themelor i kuadrit ligjor të Kombeve të Bashkuara. Përveç kësaj, shumë juristë ndërkombëtarë[9] besojnë se Deklarata Universale për të Drejtat e Njeriut bën pjesë në të drejtën ndërkombëtare zakonore[10] dhe është një mjet i fuqishëm në ushtrimin e presionit diplomatik dhe moral ndaj qeverive që shkelin të drejtat e njeriut. Mbrojtjet e ofruara nga kjo Deklaratë kanë shërbyer si gur themeli për dy Konventat detyruese të OKB-së për të drejtat e njeriut: Konventa Ndërkombëtare mbi të Drejtat Ekonomike, Sociale dhe Kulturore dhe Konventa Ndërkombëtare mbi të Drejtat Civile dhe Politike. Deklarata vazhdon të jetë gjerësisht e cituar nga qeveritë, akademikët, avokatët dhe gjykatësit kushtetues, si dhe nga individë të cilët apelojnë tek parimet e saj për mbrojtjen e të drejtave të tyre si njerëz.
Shih edhe
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]- Të drejtat e njeriut
- Konventa Evropiane për të Drejtat e Njeriut
- Deklarata Universale e të Drejtave Gjuhësore
Burim i të dhënave
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]- ^ "The Universal Declaration of Human Rights". un.org (në anglisht).
- ^ Williams 1981.
- ^ Cataclysm and World Response Arkivuar 25 maj 2012 tek Archive.today in Drafting and Adoption : The Universal Declaration of Human Rights Arkivuar 25 maj 2012 tek Archive.today, udhr.org Arkivuar 27 shtator 2019 tek Wayback Machine.
- ^ "UDHR50: Didn't Nazi tyranny end all hope for protecting human rights in the modern world?". Udhr.org. 1998-08-28. Arkivuar nga origjinali më 25 maj 2012. Marrë më 2012-07-07.
{{cite web}}
: Mungon ose është bosh parametri|language=
(Ndihmë!) - ^ "UDHR – History of human rights" (në anglisht). Universalrights.net. Marrë më 2012-07-07.
- ^ Morsink 1999, p. 4
- ^ Glendon 2002, pp. 62–64.
- ^ Glendon 2002, Chapter 10.
- ^ Humphrey JP, "The Universal Declaration of Human Rights: Its History, Impact and Juridical Character", in Ramcharan BG (ed), Human Rights: Thirty Years After the Universal Declaration (1979) pp. 2l, 37; Sohn 1, "The Human Rights Law of the Charter" (1977) 12 Texas Int LJ 129, 133; McDougal MS, Lasswell H and Chen I, Human Rights and World Public Order (1980) pp. 273–274, 325–327; D'Amato A, International Law: Process and Prospect( 1986) pp. 123–147.
- ^ Office of the High Commissioner for Human Rights. "Digital record of the UDHR" (në anglisht). United Nations.