1838
- Ovo je članak o godini 1838.
Milenijum: | 2. milenijum |
---|---|
Vjekovi: | 18. vijek – 19. vijek – 20. vijek |
Decenija: | 1800-e 1810-e 1820-e – 1830-e – 1840-e 1850-e 1860-e |
Godine: | 1835 1836 1837 – 1838 – 1839 1840 1841 |
Gregorijanski | 1838. (MDCCCXXXVIII) |
Ab urbe condita | 2591. |
Islamski | 1253–1254. |
Iranski | 1216–1217. |
Hebrejski | 5598–5599. |
Bizantski | 7346–7347. |
Koptski | 1554–1555. |
Hindu kalendari | |
• Vikram Samvat | 1893–1894. |
• Shaka Samvat | 1760–1761. |
• Kali Yuga | 4939–4940. |
Kineski | |
• Kontinualno | 4474–4475. |
• 60 godina | Yang Zemlja Pas (od kineske Ng.) |
Holocenski kalendar | 11838. |
Podrobnije: Kalendarska era |
Godina 1838. (MDCCCXXXVIII) bila je redovna godina koja počinje u ponedjeljak po gregorijanskom, odn. redovna godina koja počinje u subotu po 12 dana zaostajućem julijanskom kalendaru (linkovi pokazuju godišnje kalendare).
- januar - Samuel Morse i Alfred Vail prikazali telegraf.
- 21. 1. - U Jakutsku izmereno −60 °C, što se smatra prvim zabeleženim temperaturnim minimumom.
- 27. 1.? - Prvi diplomatski bal u Beogradu, domaćin izaslanik britanske krune Džon Lojd.
- mart - Velika poplava pogodila Peštu.
- 29. 3. - Osnovano Pančevačko srpsko crkveno pevačko društvo (prvo u današnjoj Srbiji).
- 29. 3. - Izgrađena Njegoševa rezidencija Biljarda.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/46/SS_Great_Western_1882_engraving.jpg/150px-SS_Great_Western_1882_engraving.jpg)
- 22. 4. - Parobrod SS Sirius stigao u New York iz Corka u Irskoj za 18 dana i 4 sata.
- 23. 4. - SS Great Western stigao za 15 dana u New York iz Engleske - to je prvi brod namenski građen za atlantski saobraćaj, najveći putnički do 1839.
- maj - Čartizam: u Velikoj Britaniji sastavljena Narodna povelja (People's Charter) kojom se traži univerzalno, tajno, aktivno i pasivno pravo glasa.
- 25. 5. - Egipatski de fakto vladar Muhamed Ali izrazio želju da se i formalno osamostali od Osmanlija - sultan Mahmut mobilizovao vojsku, a ni sile ne žele probleme[1].
- 31. 5. (ili 30. 4.?) -
Nikaragva proglasila nezavisnost od Savezne Republike Centralne Amerike.
- 19. 6. - Velika igra: Britanci privremeno okupirali persijsko ostrvo Hark kako bi odvratili Persijance (i Ruse) od dalje opsade Herata.
- 28. 6. - Krunisanje kraljice Viktorije.
- 1. 7. - U Kragujevcu ustanovljen Licej, odlukom kneza Miloša. Otvoren je sledećeg oktobra, preseljen u Beograd 1841, predstavlja začetak Beogradskog univerziteta (1905).
- 15. 8. - Salus Populi Romani: papinom bulom Cælestis Regina je data kanonska krunidba ikoni Bogorodice u bazilici sv. Marije Velike (još jedna krunidba 1954).
- 16. 8. - Baltalimanski ugovor otvara Osmansko carstvo britanskoj trgovini.
- 22. 8. - Ilirski pokret: grof Janko Drašković otvorio prvu Narodnu (ilirsku) čitaonicu u Zagrebu[2]. Ove godine slične čitaonice se otvaraju i u drugim mjestima Hrvatske a Ljudevit Gaj dobio dozvolu za tiskaru.
- 7. 9. - Grace Darling se proslavila kada je sa ocem spasila 13 brodolomnika pored severne Engleske.
- 9. 9. - Persijanci prekinuli Opsadu Herata, Rusi pod britanskim pritiskom povukli savetnike.
- 17. 9. - Puštena u promet London and Birmingham Railway - London je železnički povezan sa Liverpulom i Mančesterom.
- 1. 10. - Prvi karlistički rat u Španiji: Bitka kod Maelle je poslednja pobeda karlista.
- 27. 10. - Mormonski rat 1838.: guverner Misurija izdaje Izvršno naređenje 44 kojim naređuje istrebljenje ili proterivanje Mormona iz te države.
- 29. 10. - Prva železnička linija u Prusiji povezuje Berlin i Magdeburg.
- oktobar-novembar -
Honduras i
Kostarika proglasili nezavisnost od Savezne Republike Centralne Amerike koja faktički više i ne postoji.
- novembar - Mirovni sporazum na Cetinju između predstavnika bosanskog i hercegovačkog paše i Crne Gore: Grahovljani će plaćati zemlju na granici a Turci ih neće dirati (ipak i dalje napeto)[3].
- 27. 11. - Počinje kratki Rat peciva: francuske snage vrše invaziju Meksika kako bi iznudile ogromnu odštetu za povređena prava svojih građana, uključujući jednog pekara.
- 29. 11. - Otvoren francuski konzulat u Beogradu.
- 27. 11. - 5. 12. - Bitka kod San Juan de Ulúa: Francuzi zauzimaju meksičku luku Veracruz, zarobljen je gen. Mariano Arista i ranjen Antonio López de Santa Anna, koji je svoju amputiranu nogu dao sahraniti s punim vojnim počastima.
- 16. 12. - Bitka na Krvavoj reci je odlučujuća pobeda Bura nad Zuluima.
- 22. 12. (10. 12. po j.k.) -
U Carigradu završen tzv. "Turski ustav" za Kneževinu Srbiju: Knez mora podeliti vlast sa Savetom[4] (obnarodovan sledećeg februara).
- decembar - Prvi anglo-afganistanski rat: britanske snage krenule iz Punjaba u Afganistan, u podršku Šudža-šah Duraniju nasuprot Dost Mohammadu.
- Otvoren ruski konzulat u Beogradu.
- c. Porta smenila leskovačkog muselima Ismail-pašu (Šašit-pašin sestrić)[5].
- Budimpešta: osnovane "Serbske narodne novine"; Sava Tekelija osnovao Tekelijanum, zadužbinu za školovanje siromašnih srpskih đaka; Biblioteka Matice srpske otvorena za javnost.
- Osnovano Leteće diletantsko pozorište u Novom Sadu, prethodnik Srpskog narodnog pozorišta.
- Izašli Sterijina "Pokondirena tikva" i "Roman bez romana".
- Prilikom razgraničenja Austrije i Crne Gore dolazi do nasilja[6].
- Gerardus Johannes Mulder otkrio a Jöns Jacob Berzelius imenovao proteine.
- Friedrich Bessel je prvi izmerio zvezdanu paralaksu i time ustanovio udaljenost jedne zvezde (61 Cygni).
- Kineski car Daoguang poslao Lin Zexua u Guangdong da zaustavi nelegalni britanski uvoz opijuma (→ Prvi opijumski rat).
- Durhamovo izvješće preporučuje spajanje Gornje i Donje Kanade u jednu provinciju.
- Staza suza: Cherokeeji preseljeni na zapad.
- Ostrva Pitkern postaju britanska kolonija, tamošnje žene dobijaju pravo glasa.
- Biblijska kritika: Christian Hermann Weisse predložio hipotezu dva izvora.
- Charles Fellows otkrio stare gradove Ksantos i Tlos na jugozapadu Anatolije.
- 1838-39 - "Arustučki rat" (Aroostook War), napetost na slabo definisanoj granici SAD države Maine i britansko-kanadske kolonije New Brunswick.
- 16. 1. - Franz Brentano, filozof, psiholog († 1917)
- 29. 1. - Edward Morley, hemičar, astronom († 1923)
- 17. 2. - Friedrich Konrad Beilstein, hemičar († 1906)
- 18. 2. - Ernst Mach, fizičar, filozof († 1916)
- 9. 3. - Ludwig Gumplowicz, sociolog, politikolog († 1909)
- 20. 3. - Vicko Adamović, pedagog i povjesničar († 1919)
- 25. 3. - Đuro Deželić, književnik († 1907)
- 2. 4. - Léon Gambetta, francuski državnik († 1882)
- 16. 4. - Ernest Solvay, hemičar, industrijalac, filantrop († 1922)
- 7. 5. - Vid Morpurgo, industrijalac, političar († 1911)
- 10. 5. - John Wilkes Booth, glumac i atentator († 1865)
- 27. 6. - Paul Mauser projektant i proizvođač oružja († 1914)
- 6. 7. - Vatroslav Jagić, istoričar književnosti i kritičar († 1923)
- 8. 7. - Ferdinand von Zeppelin, oficir, proizvođač letelica († 1917)
- 2. 9. - Liliuokalani, poslednja kraljica Havaja († 1917)
- 25. 10. - Georges Bizet, kompozitor († 1875)
- 31. 10. - Luís I, kralj Portugala († 1889)
- 1. 11. - Dalaj Lama XI († 1856)
- 2. 11. - Nikola Spasić, veletrgovac, dobrotvor, zadužbinar († 1916)
- 14. 11. - August Šenoa, književnik († 1881)
- 22. 11. - Živojin Žujović, političar i publicista († 1870)
- 11. 12. - Emil Rathenau, industrijalac (AEG) († 1915)
- ? - Lazar Sočica, ratnik
- 20. 1. - Osceola, indijanski poglavica (* 1804)
- 16. 3. - Nathaniel Bowditch, matematičar (* 1773)
- 27. 3. - Marko Šljivarić, francuski general (* 1762)
- 3. 4. - François Carlo Antommarchi, Napoleonov lekar (* 1780)
- 6. 4. - Dimitrije Davidović, srpski novinar, ministar, ustavopisac (* 1789)
- 7. 4. - Konstantin Rodofinikin, ruski diplomata (* 1760)
- 17. 5. - Charles Maurice de Talleyrand-Périgord, francuski diplomata (* 1754)
- 17. 5. - René Caillié, istraživač Afrike (* 1799)
- 14. 6. - Maximilian von Montgelas, bavarski državnik (* 1759)
- 7. 8. - Ivan Kreljanović Albinoni, književnik (* 1777)
- 17. 8. - Lorenzo Da Ponte, Mocartov libretista (* 1749)
- 27. 9. - Bernard Courtois, hemičar (* 1777)
- 1. 10. - Charles Tennant, hemičar i industrijalac (* 1768)
- 3. 10. - Black Hawk, indijanski poglavica (* 1767)
- 13. 10. - Dimitrije Frušić, lekar i novinar (* 1790)
- 27. 11. - Georges Mouton, maršal Francuske (* 1770)
- ? - Đuro Đurović, bokeljski trgovac u Trstu, dobrotvor
- ? - Maksim Manuilović, temišvarski vladika
- ↑ ShawShaw1977, 50
- ↑ Otvorena Ilirska čitaonica u Zagrebu – žarište hrvatskoga narodnog preporoda Arhivirano 2016-03-13 na Wayback Machine-u, nsk.hr
- ↑ Istorija s. n. V-1, 194
- ↑ Ćorović, Vladimir. Krize u Srbiji, rastko.rs
- ↑ Istorija s. n. V-1, 238
- ↑ Ćorović, Vladimir Crna Gora kao svetovna država, rastko.rs
- Literatura
- Stanford J. Shaw; Ezel Kural Shaw. History of the Ottoman Empire and Modern Turkey: Volume 2, Reform, Revolution, and Republic: The Rise of Modern Turkey 1808-1975. Cambridge University Press; 27 May 1977. ISBN 978-0-521-29166-8.
- Istorija srpskog naroda, Od Prvog ustanka do Berlinskog kongresa 1804-1878, Beograd 1981
- Peta knjiga prvi tom (V-1)