Deklaracja praw człowieka i obywatela
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6c/Declaration_of_the_Rights_of_Man_and_of_the_Citizen_in_1789.jpg/220px-Declaration_of_the_Rights_of_Man_and_of_the_Citizen_in_1789.jpg)
Deklaracja praw człowieka i obywatela (fr. Déclaration des droits de l'homme et du citoyen) – dokument programowy rewolucji francuskiej, uchwalony 26 sierpnia 1789 przez Konstytuantę. Wywodziła się z filozoficznych i politycznych nurtów oświecenia (Jean-Jacques Rousseau, Monteskiusz, Denis Diderot, John Locke). W 1791 potępiona w liście pasterskim papieża Piusa VI[1] a w roku 2003 została wpisana na listę UNESCO Pamięć Świata[2].
Zredagowana według projektu La Fayette’a, była wyrazem zmian zachodzących we Francji. Z 4 na 5 sierpnia Konstytuanta, znosząc ustrój feudalny, dała początek nowej erze w państwowości tego kraju. Wydanie samej Deklaracji było tylko początkiem szerokiego zakresu prac, jakie zostały podjęte.
Rozwiązania szczególne
[edytuj | edytuj kod]W jej treści można było wyodrębnić dwie podstawowe grupy zagadnień:
- zasady organizacji państwa:
- suwerenność narodu francuskiego,
- trójpodział władzy (wzorowana na podziale Monteskiusza),
- wolności i prawa obywatelskie (fundamentalne i nienaruszalne):
- wolność fizyczna i duchowa (wolność słowa i wyznania),
- prawo własności,
- bezpieczeństwo,
- opór przeciwko wszelkim formom ucisku,
- równość wobec prawa i sądu,
- nietykalność osobistą,
- równy dostęp do urzędów i stanowisk.
Cel
[edytuj | edytuj kod]Deklaracja praw człowieka i obywatela miała na celu zapobieganie nadużyciom władzy (jakie występowało w monarchii absolutnej), umacniając podstawy nowego, republikańskiego porządku. Dokonywała tego, odwracając dotychczasowy porządek prawny: monarcha tracił pozycję suwerena, a stawał się nim naród i to wyłącznie od niego mogła pochodzić wszelka władza.
Deklaracja stanowiła tryumf filozofii oświecenia i jej przedstawicieli, których to poglądy znalazły w niej odzwierciedlenie. Była również daleko posuniętym osiągnięciem z dziedziny praw człowieka, dając im konstytucyjną gwarancję.
Deklaracja wywarła trwały wpływ na francuskie, a w dalszej kolejności również światowe ustawodawstwo oraz praktyki ustrojowe. Pojawiła się w preambule Konstytucji francuskiej z 1791 i stanowiła inspirację dla powstających konstytucji w niektórych państwach. Powołuje się na nią także wstęp do obowiązującej Konstytucji Republiki Francuskiej z 1958.
Prawa mężczyzn i prawa kobiet
[edytuj | edytuj kod]Postanowienia Deklaracji praw człowieka i obywatela obejmowały równouprawnieniem jedynie mężczyzn. Wbrew apelom Nicolas’a de Condorceta Konstytuanta odrzuciła objęcie kobiet prawami człowieka, co skłoniło Olimpię de Gouges do opublikowania Deklaracji praw kobiety i obywatelki we wrześniu 1791.
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Chris Cook, John Stevenson: Leksykon nowożytnej historii Europy 1763-1999, Warszawa 2000, s.51.
- ↑ Original Declaration of the Rights of Man and of the Citizen (1789 1791). unesco.org. [dostęp 2013-11-17]. (ang.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Katarzyna Sójka-Zielińska: Historia prawa, wydanie 4, Warszawa 1993.
- Krystyna Kamińska, Andrzej Gaca: Historie powszechna ustrojów państwowych, TNOiK 2002.
- Deklaracja praw człowieka i obywatela w austriackim języku migowym transmitowane przez niesłyszących aktor i tłumacz Horst Dittrich, opublikowanym przez Arbos - Społeczeństwo dla Muzyki i Teatru, ISBN 978-3-9503173-2-9, ARBOS Edition © & ® 2012 (link)
- Georg Jellinek, Deklaracja praw człowieka i obywatela