Amadeusz I Sabaudzki
![]() Amadeusz I Sabaudzki jako król Hiszpanii (ok. 1871) | |
![]() Herb rodziny Sabaudzkiej-Aosta | |
![]() | |
Książę Aosty | |
Okres |
od 1845 |
---|---|
Król Hiszpanii | |
Okres | |
Poprzednik |
Izabela II |
Następca |
Republika Alfons XII (od 1874) |
Dane biograficzne | |
Dynastia | |
Data i miejsce urodzenia | |
Data i miejsce śmierci |
18 stycznia 1890 |
Ojciec | |
Matka | |
Żona | |
Dzieci |
Emanuel Filibert, |
Żona | |
Dzieci | |
Odznaczenia | |
![]() |
Amadeusz I Sabaudzki, właśc. Amadeusz Ferdynand Maria Sabaudzki, wł. Amedeo Ferdinando Maria di Savoia, hiszp. Amadeo Fernando María, Amadeo I (ur. 30 maja 1845 w Turynie, zm. 18 stycznia 1890 w Turynie) – książę Aosty, generał major armii włoskiej, od listopada 1870 do lutego 1873 król Hiszpanii z dynastii sabaudzkiej.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Amadeusz był drugim synem króla Sardynii (później Włoch), Wiktora Emanuela II i arcyksiężniczki Marii Adelajdy Habsburg. Był bratem Humberta I, Klotyldy Marii Sabaudzkiej – żony księcia Napoleona Józefa Bonaparte i Marii Pii Sabaudzkiej – królowej Portugalii.
Od 1859 służył w armii włoskiej, w 1866 walczył u boku brata Humberta w bitwie pod Custozzą w stopniu generała majora.
Po detronizacji królowej Izabeli II i wygnaniu Burbonów z kraju (1868) Hiszpania, formalnie nadal królestwo, nie miała monarchy. Kortezy zaproponowały tron niemieckiemu księciu Leopoldowi Hohenzollernowi, na co Francja wpadła w panikę, bojąc się zostać okrążona przez monarchie Hohenzollernów (w rzeczywistości pokrewieństwo Leopolda z Wilhelmem I było bardzo odległe i wywodziło się z XIV wieku). Wobec gróźb Napoleona III Leopold wycofał swą kandydaturę. Kortezy wybrały wtedy na króla Amadeusza Sabaudzkiego, który koronę przyjął bardzo niechętnie i dopiero pod naciskiem rządu włoskiego. Koronowany został 16 listopada 1870.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e4/Escudo_Amadeo_I.png/100px-Escudo_Amadeo_I.png)
Czas panowania Amadeusza I to jeden z trudniejszych okresów w historii Hiszpanii. W kraju wrzały zamieszki republikańskie i karlistowskie, powstania w Kraju Basków i Katalonii, Kuba żądała niepodległości. Monarchistyczni posłowie w Kortezach błagali go, by dokonał zamachu stanu i wprowadził absolutyzm, na co Amadeusz, popierany przez ojca, nie chciał się zgodzić. Po zamachu na jego życie latem 1872 Amadeusz zaczął mieć dosyć Hiszpanii i doszedł do wniosku, że tym krajem nie da się rządzić. 11 lutego 1873 ogłosił swą abdykację. Wieczorem tego samego dnia proklamowano w Hiszpanii pierwszą w historii kraju republikę (przetrwała tylko dwa lata, po czym wezwano na tron Alfonsa XII Burbona).
Amadeusz powrócił z żoną Marią Wiktorią z ks. dal Pozzo della Cisterna (1846-1876) do Włoch, gdzie od ojca otrzymał księstwo Aosty. Tytułu króla, który mu przysługiwał, nie chciał używać. Z Maria Wiktorią miał trzech synów:
- Emanuel Filiberto d’Aosta (13 stycznia 1869; 4 lipca, 1931);
- Wiktor Emanuel (24 listopada 1870; 10 października, 1946), hrabia Turynu;
- Luigi Amadeo (29 stycznia 1873; 18 marca 1933), książę Abruzji, znany alpinista, polarnik i podróżnik.
Po śmierci żony, ożenił się w 1888 r. z własną siostrzenicą – Marią Letycją Bonaparte, córką tzw. Plonplona i Klotyldy Marii Sabaudzkiej. Jedyny syn z drugiego małżeństwa Humbert Sabaudzki (di Salemi) zmarł bezdzietnie pod koniec I wojny światowej.
Tytuły i odznaczenia
[edytuj | edytuj kod] Kawaler Najwyższego Orderu Zwiastowania Najświętszej Marii Panny (Order Annuncjaty) w 1862[1].
Rodowód
[edytuj | edytuj kod]Wiktor Amadeusz II Sabaudzki-Carignano | ||||||||||||
Karol Emanuel Sabaudzki-Carignano | ||||||||||||
Józefina Lotaryńska-Brionne | ||||||||||||
Karol Albert Sabaudzki | ||||||||||||
Karol Krystian Kurlandzki | ||||||||||||
Maria Krystyna Kurlandzka | ||||||||||||
Franciszka Krasińskich | ||||||||||||
Wiktor Emanuel II | ||||||||||||
Leopold II Habsburg-Lotaryński | ||||||||||||
Ferdynand III Toskański | ||||||||||||
Maria Ludwika Burbon | ||||||||||||
Maria Teresa Toskańska | ||||||||||||
Ferdynand I Burbon | ||||||||||||
Luiza Maria Amelia Teresa Sycylijska | ||||||||||||
Maria Karolina Habsburg | ||||||||||||
Amadeusz I Sabaudzki | ||||||||||||
Franciszek I Lotaryński | ||||||||||||
Leopold II Habsburg-Lotaryński | ||||||||||||
Maria Teresa Habsburg | ||||||||||||
Rajner Józef Habsburg-Lotaryński | ||||||||||||
Karol III Hiszpański | ||||||||||||
Maria Ludwika Burbon | ||||||||||||
Maria Amelia Wettyn | ||||||||||||
Maria Adelajda Habsburg-Lotaryńska | ||||||||||||
Ludwik Wiktor Sabaudzki-Carignano | ||||||||||||
Wiktor Amadeusz II Sabaudzki-Carignano | ||||||||||||
Krystyna Henryka Heska-Rheinfels-Rothenburg | ||||||||||||
Maria Elżbieta Sabaudzka | ||||||||||||
Ludwik Lotaryński-Brionne | ||||||||||||
Józefina Lotaryńska-Brionne | ||||||||||||
Ludwika de Rohan-Rochefort | ||||||||||||
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Federico Bona: I Cavalieri dell'Ordine Supremo del Collare o della Santissima Annunziata. [w:] Blasonario subalpino [on-line]. (wł.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Almanach de Gotha, Gotha 1887
- C.F. Graf von Wrangel, Die souveränen Fürstenhäuser Europas, 1-2, Stockholm 1899