János Áder
János Áder (wym. [jaːnoʃ aːdɛr]; ur. 9 maja 1959 w Csornie) – węgierski polityk i prawnik, przewodniczący węgierskiego parlamentu w latach 1998–2002, eurodeputowany od 2009 do 2012. Prezydent Węgier w latach 2012–2022.
![]() | |
Data i miejsce urodzenia |
9 maja 1959 |
---|---|
Prezydent Węgier | |
Okres |
od 10 maja 2012 |
Przynależność polityczna | |
Pierwsza dama | |
Poprzednik |
László Kövér (p.o.) |
Następca | |
Przewodniczący Zgromadzenia Narodowego | |
Okres |
od 18 czerwca 1998 |
Przynależność polityczna | |
Poprzednik | |
Następca | |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
Życiorys
edytujUrodził się w 1959 w Csornie jako najstarszy z rodzeństwa. Jego ojciec był zastępcą kierownika w lokalnym sklepie, a matka pracowała w służbie zdrowia. Edukację rozpoczął w swym rodzinnym mieście, po czym ukończył szkołę średnią w Győr. W 1983 ukończył studia prawnicze na Uniwersytecie im. Loránda Eötvösa w Budapeszcie[1]. Żonaty z prawniczką Anitą Herczegh, ma czworo dzieci[1][2].
Po ukończeniu studiów pracował przez pewien czas w Departamencie Mieszkalnictwa VI dzielnicy Budapesztu (Terézváros). Następnie od 1986 do 1990 był zatrudniony w Instytucie Socjologii Węgierskiej Akademii Nauk[1][3].
Pod koniec lat 80. zaangażował się w działalność polityczną. W 1987 uczestniczył w spotkaniu opozycyjnych działaczy w Lakitelek, w czasie którego zadecydowano o utworzeniu Węgierskiego Forum Demokratycznego. W kolejnym roku znalazł się wśród założycieli Związku Młodych Demokratów, na bazie którego powstała partia Fidesz. W 1989 brał udział w rozmowach opozycji z władzami przy okrągłym stole dotyczącym transformacji ustrojowej w kraju i zakończenia jednopartyjnych rządów Węgierskiej Socjalistycznej Partii Robotniczej[1].
Od 1990 do 2009 sprawował mandat posła do Zgromadzenia Narodowego, przy czym od 18 czerwca 1998 do 15 maja 2002 zajmował stanowisko jego przewodniczącego, a w latach 1997–1998 oraz 2006–2009 wiceprzewodniczącego. Od 1996 do 2002 pełnił funkcję przewodniczącego klubu parlamentarnego Fideszu, a w latach 2002–2003 prezesa partii. W 1990, 1994 i 1998 kierował kampanią wyborczą swojego ugrupowania[1][3][4].
W wyborach europejskich w 2009 uzyskał mandat deputowanego do Parlamentu Europejskiego z czwartego miejsca listy krajowej swojego ugrupowania. Został członkiem grupy Europejskiej Partii Ludowej. Pełnił funkcję wiceprzewodniczącego Komisji ds. Środowiska, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywnościowego[1].
Po rezygnacji ze stanowiska szefa państwa przez Pála Schmitta w związku z wykryciem plagiatu w jego pracy doktorskiej, został 16 kwietnia 2012 wyznaczony przez premiera Viktora Orbána, a następnie zatwierdzony przez klub parlamentarny Fideszu, kandydatem na urząd nowego prezydenta[2], zaś 2 maja został wybrany na ten urząd przez Zgromadzenie Narodowe. Był jedynym kandydatem, uzyskując poparcie 262 z 386 deputowanych. 40 deputowanych opozycyjnej partii Jobbik zagłosowało przeciwko jego kandydaturze, podczas gdy deputowani pozostałych dwóch partii opozycyjnych, Węgierskiej Partii Socjalistycznej i stronnictwa Polityka Może Być Inna, zbojkotowali głosowanie. Urzędowanie rozpoczął 10 maja[4][1]. W trakcie kadencji korzystał z prawa weta wobec niektórych rządowych ustaw m.in. związanych z prawem do informacji publicznej[5].
13 marca 2017 został ponownie wybrany przez Zgromadzenie Narodowe na stanowisko prezydenta, będąc kandydatem rządzącego Fideszu i koalicyjnej KDNP. W pierwszej turze głosowania otrzymał 131 głosów poparcia. Ponieważ nie uzyskał wymaganej większości 2/3 głosów, konieczne było przeprowadzenie drugiej tury, w której ponownie zdobył 131 głosów, podczas gdy jego kontrkandydat László Majtényi, popierany przez lewicową opozycję z dawnej koalicji Jedność, dostał 39 głosów[6][7]. Rozpoczęcie drugiej kadencji prezydenta nastąpiło 10 maja 2017. 10 maja 2022 na stanowisku zastąpiła go Katalin Novák[8].
Odznaczenia
edytuj- Order Świętego Stefana (z urzędu)
- Krzyż Wielki z Łańcuchem i Złotopromienną Gwiazdą Orderu Zasługi (z urzędu)[9]
- Krzyż Wielki Świętego Konstantyńskiego Orderu Wojskowego Świętego Jerzego (domowy Burbonów Obojga Sycylii, 2016)[10]
- Order Orła Białego (Polska, 2019)[11][12]
- Order Księcia Jarosława Mądrego I klasy (Ukraina, 2021)[13]
Przypisy
edytuj- ↑ a b c d e f g Curriculum vitae of János Áder. keh.hu. [dostęp 2012-06-08]. (ang.).
- ↑ a b Hungarian PM nominates Janos Ader as president. chinadaily.com.cn, 17 kwietnia 2012. [dostęp 2012-06-08]. (ang.).
- ↑ a b János Áder. europarl.europa.eu. [dostęp 2012-06-08].
- ↑ a b Janos Ader nowym prezydentem Węgier. onet.pl, 2 maja 2012. [dostęp 2012-05-02].
- ↑ Michał Kokot: Co odróżnia Andrzeja Dudę od prezydentów Węgier i Bułgarii?. wyborcza.pl, 19 października 2016. [dostęp 2016-10-20].
- ↑ Hungary re-elects President Ader in display of Orban's dominance. reuters.com, 13 marca 2017. [dostęp 2017-03-13]. (ang.).
- ↑ Węgrzy wybrali prezydenta. Zostaje dotychczasowy. tvn24.pl, 13 marca 2017. [dostęp 2017-03-13].
- ↑ Hungary’s 1st female president takes office. dailytimes.com.pk, 10 maja 2022. [dostęp 2022-05-10]. (ang.).
- ↑ Áder rögtön két kitüntetést kapott. index.hu, 10 maja 2012. [dostęp 2016-06-18]. (węg.).
- ↑ President János Áder of Hungary invested into the Constantinian Order. constantinian.org.uk, 24 maja 2016. [dostęp 2020-03-28]. (ang.).
- ↑ M.P. z 2019 r. poz. 508
- ↑ Order Orła Białego dla Jánosa Ádera. prezydent.pl, 22 marca 2019. [dostęp 2019-03-22].
- ↑ УКАЗ ПРЕЗИДЕНТА УКРАЇНИ № 390/2021 Про нагородження Я. Адера орденом князя Ярослава Мудрого. president.gov.ua, 23 sierpnia 2021. [dostęp 2021-08-24]. (ukr.).