Hector Berlioz
Louis Hector Berlioz (ur. 11 grudnia 1803 w La Côte-Saint-André k. Grenoble, zm. 8 marca 1869 w Paryżu) – francuski kompozytor, twórca Symfonii fantastycznej, prekursor nowoczesnej kolorystyki, którego twórczość nadała kierunek rozwoju XIX-wiecznej symfonice; pisarz i krytyk muzyczny.
![]() | |
Imię i nazwisko |
Louis Hector Berlioz |
---|---|
Data i miejsce urodzenia |
11 grudnia 1803 |
Pochodzenie | |
Data i miejsce śmierci |
8 marca 1869 |
Gatunki | |
Zawód |
muzyk (kompozytor) |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() | |
![]() | |
Strona internetowa |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8d/Berlioz_young.jpg/220px-Berlioz_young.jpg)
Życiorys
edytujOjciec Berlioza, doktor medycyny, przeznaczył syna do zawodu lekarskiego i początkowo nie przeszkadzał rozwijaniu wyraźnych zdolności muzycznych chłopca. 12-letni Berlioz śpiewał, grał na flecie, gitarze, uczył się harmonii, zaczynał nawet komponować. W 1821 został wysłany do Paryża do Szkoły Medycznej; dwa lata później rozpoczął systematyczne studia kompozytorskie u J.F. Lesueura, decydując się na porzucenie medycyny. Kontynuował naukę (1826–1828) w konserwatorium: harmonię i kontrapunkt u A. Reichy, kompozycję nadal u Lesueura. W 1829 powstała kantata oparta na scenach z Fausta, którą następnie kompozytor przerobił (1846) na „operę koncertową” Potępienie Fausta (La Damnation de Faust). W 1830 Berlioz napisał jedno ze swych największych dzieł, programową Symfonię fantastyczną. Za symfonię Harold w Italii (1834) Paganini przesłał Berliozowi podarunek w postaci 20 000 franków.
Obok twórczości Berlioz zajmował się także działalnością publicystyczną (od 1835 był stałym krytykiem muzycznym „Journal des Debats”). Walczył o swobodę i tolerancję dla nowej sztuki. Pierwsza jego opera, Benvenuto Cellini, wystawiona w 1838, nie zdobyła powodzenia, a życzliwe przyjęcie dramatycznej symfonii Romeo i Julia (1839) nie zmieniło nieufności do kompozytora. Także Potępienie Fausta, wykonane w Paryżu (1846), spotkało się z obojętnością słuchaczy – dopiero podróż koncertowa po Niemczech przyniosła Berliozowi sukcesy. Oratorium Dzieciństwo Chrystusa (L'Enfance du Christ) zdobyło wreszcie (1854) publiczność Paryża. Następnego roku Liszt, serdeczny przyjaciel Berlioza, zorganizował Festiwal Berliozowski w Weimarze. W listopadzie 1863 wystawiona została w Theatre Lyrique w Paryżu opera-dramat liryczny Trojanie (do libretta wg Eneidy Wergiliusza), ale jedynie we fragmentach (inscenizacja składała się z aktów 3-5, pod zastępczym tytułem Trojanie w Kartaginie). Sukcesom kompozytorskim towarzyszyły ciężkie przeżycia osobiste Berlioza: zmarła druga żona kompozytora, niedługo potem jedyny syn. Na rok przed śmiercią Berlioz odbył triumfalną podróż koncertową po Rosji. Prócz wymienionych dzieł ważne miejsce w twórczości Berlioza zajmują uwertury: Król Lear (1831) i Karnawał rzymski (1844), opera komiczna Beatrycze i Benedykt (1862), Requiem (1837), pisał też utwory na chór z orkiestrą, kantaty, pieśni na głos z fortepianem, kompozycje religijne. Hector Berlioz napisał także studium na temat instrumentów muzycznych pt. Grand traité d'instrumentation et d'orchestration modernes, zwane też w skrócie Traite d'instrumentation[1][2].
Pochowany został na Cmentarzu Montmartre w Paryżu. Autorem pomnika na grobie Berlioza był polski rzeźbiarz – Cyprian Godebski[3].
Jego pierwszą żoną była Harriet Smithson (1800–1854). Miał z nią syna Louisa (1834–1867).
Odznaczenia
edytuj- Oficer Orderu Legii Honorowej (1864, Francja)[4]
- Kawaler Orderu Legii Honorowej (1849, Francja)[5]
- Order Orła Czerwonego (1847, Prusy)[5][6]
- Order Sokoła Białego (1853, Saksonia-Weimar)[5]
- Order Królewski Gwelfów (1854, Hanower)[5][7]
- Order Książęcy Hohenzollernów (1863, Hechingen)[6]
Najważniejsze dzieła
edytujSymfonie i inne utwory orkiestrowe
edytuj- Symfonia fantastyczna, op. 14 (Symphonie fantastique, 1830)
- Harold w Italii, op. 16 (Harold en Italie) – na altówkę i orkiestrę (1834) – utwór napisany na zamówienie Paganiniego
- Romeo i Julia – symfonia programowa inspirowana dziełem Szekspira, wokalno-instrumentalna na chór, orkiestrę i solistów. Dzieło bardzo obszerne, zbudowane z siedmiu części, uszeregowanych zgodnie z przebiegiem tragedii.
- Grande Symphonie funèbre et triomphale – symfonia powstała na zamówienie rządu a jej premiera była częścią obchodów rocznicy rewolucji lipcowej. Utwór charakteryzuje nietypowa instrumentacja oparta na instrumentach dętych i udziale chóru w końcowej części
- Seria uwertur programowych, w tym opus pierwsze – Waverley oraz Karnawał Rzymski na motywach z opery Benvenuto Cellini
Opery
edytuj- Benvenuto Cellini (1838)
- Potępienie Fausta (La Damnation de Faust, 1846)
- Beatrycze i Benedykt (1862)
- Trojanie (Les Troyens, 1863)
Utwory wokalne
edytuj- Les Nuits d'été – cykl pieśni, z początku na głos z fortepianem, później zorkiestrowanych
- Messe Solennelle, 1824–1825
- Requiem, op. 5 (Grande Messe des morts, 1837)
- Oratorium Dzieciństwo Chrystusa (L'Enfance du Christ)
Zobacz też
edytujPrzypisy
edytuj- ↑ List Franciszka Liszta do Księżnej Karoliny Sayn-Wittgenstein z domu Iwanowskiej datowany na 26 stycznia, (zapewne: roku 1869, z Weimaru) publikowany we fragmencie w Stanisław Szenic „Franciszek Liszt”, w serii: „Ludzie Żywi” wydane przez Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa, 1969, str. 431.
- ↑ Grand traité d'instrumentation et d'orchestration modernes Hektora Berlioza z kolekcji Boston Public Library (dostępny online).
- ↑ Stanisław Sławomir Nicieja, Cmentarz Łyczakowski we Lwowie w latach 1786-1986, Wrocław [etc.]: Ossolineum, 1989, s. 117, ISBN 83-04-03320-8, OCLC 834678915 .
- ↑ Louis Hector Berlioz (LH/192/74). Archives nationales. Site de Paris (www2.culture.gouv.fr)
- ↑ a b c d New Edition of the Complete Works. T. 26: The Portraits of Hector Berlioz. Kassel: Barenreiter, 1967, s. 66. (fr.).
- ↑ a b Autobiography of Hector Berlioz member of the Institute of France from 1803 to 1865. T. II. Londyn: Macmillan and Co., 1884, s. 293, 371.
- ↑ Jacques Barzun: New Letters of Berlioz 1830–1868. Nowy Jork: Columbia University Press, 1954, s. 126.
Bibliografia
edytuj- Hector Berlioz, Przewodnik koncertowy, Polskie wydawnictwo muzyczne, 1980.
Linki zewnętrzne
edytuj- Pierwszy z Les Soirées de l’orchestre Hektora Berlioza Nowela przeszłości. 1555. Pierwsza opera. na Wikiźródłach
- Grand traité d'instrumentation et d'orchestration modernes Hektora Berlioza z kolekcji Boston Public Library, (dostępny online).
- Hector Berlioz – twórczość tego autora dostępna w bibliotece cyfrowej International Music Score Library Project
- Utwory Hectora Berlioza w bibliotece Polona
- ISNI: 0000000123210295
- VIAF: 71577105
- LCCN: n79091197
- GND: 118509675
- NDL: 00433069
- LIBRIS: khwz009349lm418
- BnF: 138914125
- SUDOC: 027281361
- SBN: RAVV020551
- NLA: 35017830
- NKC: jn19990000723
- DBNL: berl015
- RSL: 000079464, 000003661
- BNE: XX878400
- NTA: 06884297X
- BIBSYS: 90150321
- CiNii: DA00394449
- Open Library: OL113547A
- PLWABN: 9810572295405606
- NUKAT: n97007702
- OBIN: 52422
- J9U: 987007258394005171
- PTBNP: 26414
- CANTIC: a10457525
- LNB: 000035026
- NSK: 000061121
- CONOR: 9563235
- BNC: 000058772
- ΕΒΕ: 94095
- BLBNB: 000613251
- KRNLK: KAC199602327
- LIH: LNB:V*130423;=1A
- RISM: people/13803
- PWN: 3876370
- Britannica: biography/Hector-Berlioz
- Treccani: hector-berlioz
- Universalis: hector-berlioz, correspondance-generale-hector-berlioz, berlioz-reperes-chronologiques
- БРЭ: 1860763
- NE.se: hector-berlioz
- SNL: Hector_Berlioz
- VLE: hector-louis-berlioz
- Catalana: 0223190
- DSDE: Hector_Berlioz
- Hrvatska enciklopedija: 7128