Çiyayê Cûdî
Çiyayê Cûdî | |
---|---|
![]() Çiyayê Cûdî (Şirnex) | |
Bilindayî | 2.114 m |
Cih | Şirnex, Bakurê Kurdistanê, Tirkiye |
Zincîreçiya | Çiyayên başûrê rojhilat ên Torosê |
Koordînat | 37°22′10″Bk 42°20′39″Rh / 37.36944°Bk 42.34417°Rh |
Nexşeya cihan Tirkiye
|
Çiyayê Cûdî (navê kevn: Çiyayê Qardû yan jî Qardo, Kardû, Kardo[çavkanî hewce ye]) yek ji çiyayên mezin ên Bakurê Kurdistanê ye ku dikeve navbeyna Şirnex û Silopiyê.
Çiyayê Cûdî û temenê wê yê jeolojîk
[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]Çiya Cûdî beşeke ji çiyayên başûrê rojhilat ên Torosê ye û bi gelemperî ji kevirên kilsê (kalker) û dolomî pêk tê û dema wî ya çêbûnê ji serdema triyasî ya navîn û heta di serdema kretasî ya navîn ve xwe dirêj dike.
Çiyayê Cûdî û Nûh Pêxember
[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]Li gorî bawerîya olên birahîmî, Cûdî ji wextê Nûh Pêxember, ku keştîya wî heta îro jî meşhur e û niha çîyayek gelekî giring e. Tê bawerkirin, ku heta keştîya Nûh Pêxember di wextê Tofana Nûh de liser çiyayê Cûdî sekiniye. Ji hingê û heta niha, Cûdî wekî çiyayek bi xêr tê naskirin. Her sal ji gelek derdorê Kurdistanê û heta ji derveyê Welat jî mirov dihatin ku herin ser Sefîneya çiyayê Cûdî. Mehek an jî heyvek sax diman liser Sefîneya çiyayê Cûdî.
Çiyayê Cûdî û operasyonên leşkerî yên dewleta tirk
[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]Di navbera salên 1995an heta 2013an de çiyayê Cûdî hatiye qedexekirin, ji ber ku eve 10 sal bûye dewleta tirkî operasyonên xwe yên leşkerî di vê menteqê û heremê de bicih anîne.
Çiyayê Cûdî û daristanên wê di nav sala 2006an de gelek caran ji aliyê leşkerê tirk ve hatiye şewitandin. Wextê ku xelkê herêma Şirnex, Cizîr û Silopî nerazîbûna xwe li dijî agiberdana çiyayê Cûdî nîşan didan, leşkeran ne dihêlan ku agir werde vemirandin. Di sala 2006an de heta çar û pênc caran ji aliyê leşkeran ve agir berdane Cûdî.
Cûdî di helbestan de
[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]- Çiyayê Cûdî
- Serê çiyayê Cûdî tu raweste û binêr.
- Axa welatê kurdan hemû zîv û tev zêr.
- Ji wê dê tu dibînî Şernex, Zaxo û Cizîr
- Sed heyf û sed mixabin hemî bê hakim û mîr
- Berwarî û Sindî, Silopî weko eynê diyar e
- Bêspin, Bêþêr û Hevler hatin bi yadîgar e
- Berde, Dêrgul, Herekol, heta bicit Piştkever
- Tor û Singar û Bêxêr kêla Memê Beranber
- Hemî qesta te dikin ey Cûdiyê miradan
- Tu qiblegah î îro ji bo vî qewmê kurdan
- Çendî xweşî, bilind î tu ey çiyayê Cûdî
- Te çend nav û nîşan hişt ji bo vî qevmê kurdî
- Bejna te bejna Zînê, mêranî wek Memê Al
- Dinalim ser te îro, ji qehran bûme evdal
- Taca serê te zêrîn, tu serbilinê Eyran
- Wextek hebî te zû da hemî ji bo te heyran
- Heke nîzîk heke dûr, weko Mekeh Medînê
- Ev ji cihek meqedes werin da em herinê
- Ko roj hate rasta te, heval heyv û stêr in
- Li vê rewş û xemla te hemî pêkve dinêrin
- Selam û erzi hirmet ji bo Cudî Nûh-Nebî
- Tu misteheq î fexr î bibêjî ma kî hebî
- Botî bo te dibêjit hero sed car ezbenî
- Taqê eywanan Kesra li pêş te her dikenî
Çavkanî
[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]![]() | Ev gotara têkildarî çiya an rêzeçiyayan şitlekê ye. Heke tu bixwazî berfireh bikî pê li biguhêre bike. (Çawa?) |