Ռարոտոնգայի համաձայնագիր
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7a/Rarotonga_Participation.svg/400px-Rarotonga_Participation.svg.png)
Ռարոտոնգայի համաձայնագիր, պաշտոնական անվանումը՝ Հարավային Խաղաղ օվկիանոսի միջուկային ազատ գոտու մասին համաձայնագիր, որը պաշտոնականացնում է Խաղաղ օվկիանոսի հարավում միջուկային զենքից զերծ գոտին։ Համաձայնագրով արգելվում է միջուկային զենքի օգտագործումը, փորձարկումը և պահպանումը գոտու սահմաններում[1][2]։
Այն ստորագրել են Խաղաղ օվկիանոսի հարավային պետությունները՝ Ավստրալիան, Կուկի կղզիները, Ֆիջին, Կիրիբատին, Նաուրուն, Նոր Զելանդիան, Նյուեյը, Պապուա Նոր Գվինեան, Սամոան, Սողոմոնյան կղզիները, Տոնգան, Տուվալուն և Վանուատուն՝ Ռարոտոնգա կղզում (որտեղ Կուկի կղզիների մայրաքաղաքն է գտնվում) 1985 թվականի օգոստոսի 6-ին։ Համաձայնագիրն ուժի մեջ է մտել 1986 թվականի դեկտեմբերի 11-ին՝ 8-րդ պետության վավերացումով, և դրանից հետո վավերացվել է այդ բոլոր երկրների կողմից։
Մարշալյան կղզիները, Միկրոնեզիայի Դաշնային Նահանգները և Պալաուն համաձայնագրի անդամ պետություններ չեն, բայց անդամ դառնալու իրավունք ունեն, եթե հետագայում որոշեն միանալ պայմանագրին։
Այլ երկրներին պարտավորեցնող Արձանագրություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Պայմանագիրն ունի երեք Արձանագրություն, որոնք ստորագրվել են հինգ միջուկային երկրների կողմից, բացառությամբ Չինաստանի և Ռուսաստանի 1-ին Արձանագրության, որոնք գոտում տարածք չունեն։
- Արձանագրություն, ստորագրող կողմերին պարտավորեցնում է, որ Խաղաղ օվկիանոսի միջուկային զենքից զերծ գոտում գտնվող երկրներն իրենց տարածքներում թույլ չտան ոչ մի արտադրություն, տեղակայում կամ փորձարկում իրականացնող գործողություն
- Արձանագրություն, Պայմանագրի կողմերը չպետք է կիրառեն կամ սպառնան որևէ տեսակաի միջուկային զենք կիրառել այն երկրների կամ տարածքների նկատմամբ, որոնց համար ուժի մեջ է 1-ին Արձանագրությունը
- Արձանագրություն, կողմերը չպետք է իրականացնեն և ոչ մի միջուկային փորձարկում Խաղաղ օվկիանոսի միջուկային զենքից զերծ գոտում
1996 թվականի մարտի 25 -ին Ֆրանսիան և Միացյալ Թագավորությունը ստորագրեցին և վավերացրեցին երեք արձանագրությունները։ ԱՄՆ-ը դրանք ստորագրեց նույն թվականին, բայց դրանք չի վավերացրել։ Չինաստանը ստորագրել և վավերացրել է 2-րդ և 3-րդ արձանագրությունները 1987 թվականին։
ԽՍՀՄ (իրավահաջորդ՝ Ռուսաստանը) 1986 թվականին ստորագրել և 1988 վավերացրել է 2-րդ և 3-րդ Արձանագրությունները, սակայն վերապահումով[3]։
Կիրառական շրջանակ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c7/Exclusive_Economic_Zones.svg/400px-Exclusive_Economic_Zones.svg.png)
Պայմանագրի տարբեր դրույթները տարբեր կերպ են տարածվում Պահմանագրի Գոտու նկատմամբ, գոտու տարածքում կամ ամբողջ աշխարհում։
«Խաղաղ օվկիանոսի հարավային մասին միջուկային զենքից ազատ գոտի» նշանակում է տարածք, որն ընկած է՝
- հասարակածից հարավ
- 60-րդ հարավային զուգահեռականից հյուսիս (Անտարկտիկայի համաձայնագրի գոտու հյուսիսային սահման)
- 115-րդ արևելյան միջօրեականից արևելք
- 115-րդ արևմտյան միջօրեականից արևմուտք (Լատինական Ամերիկայի միջուկային զենքից զերծ գոտու՝ Տլատելոլկոյի պայմանագրի արևմտյան սահման)
գումարած հասարակածից հյուսիս երեք մասեր, որոնք ներառում են Պապուա Նոր Գվինեայի, Նաուրուի և Կիրիբատիի տարածքը և տարածքային ջրերը, բայց հանած հյուսիսարևմտյան կողմը՝ Ավստրալիայի տարածքային ջրերից այն կողմ և Ինդոնեզիայի մոտակայքը (և Հարավարևելյան Ասիայում միջուկային զենքից զերծ գոտին)։
Հնդկական օվկիանոսի մի քանի կղզիներ նույնպես պատկանում են Ավստրալիային, ուստի Գոտու մաս են կազմում։
«Տարածք» նշանակում է ներքին ջրեր, տարածքային ծովեր և արշիպելագային ջրեր, ծովի հատակ ու ընդերք, ցամաքային տարածք և դրանց վերևում գտնվող օդային տարածք։ Այն չի ներառում ծովամերձ երկրների առափնյա միջազգային տարածությունները։ 2-րդ հոդվածում ասվում է. «Սույն Պայմանագրում որևէ բան չի կարող վնասել կամ որևէ կերպ ազդել ծովերի ազատության վերաբերյալ միջազգային իրավունքի ներքո գտնվող ցանկացած պետության իրավունքների կամ այդ իրավունքների օգտվելու վրա»։
Պայմանագիրը ազգային պետությունների միջև համաձայնագիր է, և, որպես այդպիսին, իհարկե չի կարող տարածվել նրանց վրա, ովքեր չեն ստորագրել համաձայնագիրը կամ արձանագրությունները, օրինակ, Միջուկային զենքի չտարածման մասին պայմանագիրը չստորագրած չորս երկրները, որոնք բոլորը միջուկային տերություններ են։
Պետություններ և տարածքներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/aa/Pacific_Culture_Areas.png/400px-Pacific_Culture_Areas.png)
- Հասարակածից հյուսիս գտնվող միակ տարածքը, որը միջուկային զենքից ազատ այս գոտու մաս է կազմում, գտնվում է Կիրիբատիում, որը հասարակածի երկու կողմերում գտնվող միակ պետությունն է
- Միկրոնեզիան Գոտու սահմանների մեջ չէ, բացառությամբ Կիրիբատիի
- Մելանեզիան Գոտու մեջ է, բացառությամբ Արևմտյան Նոր Գվինեայի (Ինդոնեզիայի մի մաս), որը գտնվում է Բագկոկի համաձայնագրի՝ Հարավարևելյան Ասիայի միջուկային զենքից զերծ գոտում
- Պոլինեզիան գտնվում է Գոտում, բացառությամբ Զատկի կղզու, որը գտնվում է Լատինական Ամերիկայի միջուկային զենքից ազատ գոտում (Տլատելոլկոյի պայմանագիր), պոլինեզյան եռանկյունուց դուրս գտնվող Միկրոնեզիայի Կապինգամարանգի և Նուկուորո օղակղզիների, Հավայան, Ամերիկյան Սամոա և մի քանի անմարդաբնակ Միացյալ Նահանգների արտաքին փոքր կղզիների։
Պետություն | Ստորագրել է | Ի պահ է հանձնել |
---|---|---|
![]() |
1985 սեպտեմբերի 06 | 1986 դեկտեմբերի 11 |
![]() |
1985 սեպտեմբերի 06 | 1985 հոկտեմբերի 28 |
![]() |
1985 սեպտեմբերի 06 | 1985 հոկտեմբերի 04 |
![]() |
1985 սեպտեմբերի 06 | 1985 հոկտեմբերի 28 |
![]() |
1986 հուլիսի 17 | 1987 մայիսի 13 |
![]() |
1985 սեպտեմբերի 06 | 1986 նոյեմբերի 13 |
![]() |
1985 սեպտեմբերի 06 | 1986 մայիսի 12 |
![]() |
1985 սեպտեմբերի 16 | 1989 սեպտեմբերի 15 |
![]() |
1985 սեպտեմբերի 06 | 1986 հոկտեմբերի 20 |
![]() |
1987 մայիսի 29 | 1989 հունվարի 27 |
![]() |
1996 հուլիսի 02 | 2000 դեկտեմբերի 18 |
![]() |
1985 սեպտեմբերի 06 | 1986 հունվարի 16 |
![]() |
1995 սեպտեմբերի 16 | 1996 փետրվարի 09 |
Տես նաև
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Անվանում | Տարածք | Մակերես ( կմ2) |
Մանակից երկրներ |
Վավերացված |
---|---|---|---|---|
Անտարկտիկայի | Անտարկտիդա | 14,000,000 | 45 | 1961-06-23[5] |
Տիեզերքի | Տիեզերք | 1967-10-10[6] | ||
Տլատելոլկոյի | Լատ․ Ամերիկա Վեստ Ինդիա |
21,069,501 | 33 | 1969-04-25[7] |
Օվկիանոսի | Օվկիանոսի հատակ | 1972-05-18[8] | ||
Ռարոտոնգայի | Խաղաղ օվկիանոս | 9,008,458 | 13 | 1986-12-11[9] |
Բանգկոկի | ASEAN | 4,465,501 | 10 | 1997-03-28[10] |
Մոնղոլիայի (MNWFS) |
Մոնղոլիա | 1,564,116 | 1 | 2000-02-28[11] |
Սեմիի (CANWFZ) |
Կենտր․ Ասիա | 4,003,451 | 5 | 2009-03-21[12] |
Պելինդաբայի | Աֆրիկա | 30,221,532 | 53 / 40 | 2009-07-15[13] |
Ընդամենը: |
- Միջազգային պայմանագրերի իրավունքի մասին Վիեննայի կոնվենցիա
- Միջուկային զինաթափում
- Միջուկային զենքից ազատ գոտի
- Միջուկային զենքի չտարածման մասին պայմանագիր
- Խաղաղության, ազատության և չեզոքության գոտի
- Միջուկային սպառազինությունների մրցավազք
- Միջուկային զենք ունեցող երկրների ցանկ
- Միջուկային զենքի արգելման մասին պայմանագիր
Ծանոթագրություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- ↑ «South Pacific Nuclear-Free Zone Treaty (Treaty of Rarotonga)» (PDF). Վերցված է 2012 թ․ դեկտեմբերի 26-ին.
- ↑ «South Pacific Nuclear-Free Zone (SPNFZ) Treaty of Rarotonga | Treaties & Regimes | NTI». www.nti.org. Nuclear Threat Initiative | NTI. Վերցված է 2016 թ․ նոյեմբերի 5-ին.
- ↑ «Ratifications» (PDF). Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2016 թ․ մարտի 4-ին.
- ↑ «Captain Mark E. Rosen, Nuclear Weapons Free Zones: Time For A Fresh Look, 8 Duke J. of Comp. & Int'l L. 29 (1997)». web.archive.org. 2005 թ․ մարտի 6. Վերցված է 2021 թ․ ապրիլի 29-ին.
- ↑ «01. Antarctic Treaty, done at Washington December 1, 1959». United States Department of State (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2021 թ․ ապրիլի 29-ին.
- ↑ «The Outer Space Treaty». www.unoosa.org. Վերցված է 2021 թ․ ապրիլի 29-ին.
- ↑ «The Nobel Peace Prize 1982». NobelPrize.org (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2021 թ․ ապրիլի 29-ին.
- ↑ «3. Treaty on the Prohibition of the Emplacement of Nuclear Weapons and Other Weapons of Mass Destruction on the Seabed and the Ocean Floor and in the Subsoil Thereof, done at London, Moscow, and Washington February 11, 1971». United States Department of State (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2021 թ․ ապրիլի 29-ին.
- ↑ «SOUTH PACIFIC NUCLEAR FREE ZONE TREATY [TREATY OF RAROTONGA]» (PDF). web.archive.org. 2011 թ․ հուլիսի 16. Վերցված է 2021 թ․ ապրիլի 29-ին.
- ↑ «SEANWFZ Enters Into Force; U.S. Considers Signing Protocol - Arms Control Association». Armscontrol.org. Վերցված է 2016 թ․ հոկտեմբերի 19-ին.
- ↑ «Nuclear-Weapon-Free Status of Mongolia». www.nti.org. Վերցված է 2021 թ․ ապրիլի 29-ին.
{{cite web}}
: Text "NTI" ignored (օգնություն); Text "Treaties & Regimes" ignored (օգնություն) - ↑ Evans, Michael. «Nuclear - The Earth Times - Encyclopaedia». Earthtimes.org. Վերցված է 2016 թ․ հոկտեմբերի 19-ին.
- ↑ «African Nuclear-Weapon-Free-Zone (ANWFZ) Treaty (Pelindaba Treaty)». www.nti.org. Վերցված է 2021 թ․ ապրիլի 29-ին.
{{cite web}}
: Text "NTI" ignored (օգնություն); Text "Treaties & Regimes" ignored (օգնություն)
Արտաքին հղումներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- Text of the treaty – FAS
- Ratification status Արխիվացված 2016-03-04 Wayback Machine
- Map of the Zone area (poor quality) Արխիվացված 2010-05-27 Wayback Machine
- «South Pacific Nuclear-Free Zone (SPNFZ) Treaty of Rarotonga». www.nti.org. Վերցված է 2021 թ․ մայիսի 4-ին.
{{cite web}}
: Text "NTI" ignored (օգնություն); Text "Treaties & Regimes" ignored (օգնություն)