Leopold II, brenin Gwlad Belg
Leopold II, brenin Gwlad Belg | |
---|---|
![]() | |
Ganwyd | 9 Ebrill 1835 ![]() Dinas Brwsel ![]() |
Bu farw | 17 Rhagfyr 1909 ![]() o gwaedlif ar yr ymennydd ![]() Laeken ![]() |
Swydd | Brenin y Belgiaid, Senator by Right, Sovereign of the Congo Free State ![]() |
Tad | Leopold I ![]() |
Mam | Louise o Orléans ![]() |
Priod | Marie Henriette o Awstria, Blanche Delacroix ![]() |
Plant | Louise van België, Leopold van België, Y Dywysoges Stéphanie o Wlad Belg, Clementine van België, Lucien Durrieux, Philippe Durieux ![]() |
Llinach | Tŷ Sachsen-Coburg a Gotha ![]() |
llofnod | |
![]() |
Leopold II, Brenin y Belgiaid (Brwsel, 1835 – Laeken, 1909) oedd ail frenin Gwlad Belg, ar ôl ei dad Leopold I o Wlad Belg. Teyrnasodd rhwng 1865 a 1909. Mae'n fwyaf adnabyddus am erchyllterau ac ecsbloetio Gwladwriaeth Rydd y Congo, y drfedigaeth a enwyd mor anhywir, gan iddo fanteisiodd ary bobl a'r diriogaeth er ei fudd personol.
Mawraeth
[golygu | golygu cod]Roedd yn fab hynaf i'r Brenin Leopold I a Louise o Orleans. Roedd felly yn ŵyr i Francis Frederick o Saxony-Coburg Saafeld ac Augusta o Reuss gan dad, tra roedd yn ŵyr i'r Brenin Louis-Philippe I, brenin Ffrainc o Ffrainc a Mary Amelia o Bourbon-Dau Sisili.
Yn ystod ei ieuenctid astudiodd gyda chymorth gwasanaethau cudd-wybodaeth y wlad brosiect i oresgyn yr Iseldiroedd i atodi hen Diroedd Catholig y Generalitat,[1] (tiroedd fwyafrifol Gatholig yn yr Iseldiroedd) breuddwyd na sylweddolwyd erioed oherwydd gwrthwynebiad ei dad a'i gwelodd yn ymgyrch rhy peryglus. Yn hytrach, anogodd Leopold I i'r tywysog ifanc greu rhwydwaith o gysylltiadau diplomyddol a gwneud llawer o deithiau. Rhedodd ledled y byd ond ni ymwelodd â'r Congo erioed yn ei fywyd. [2] Yn ddyn ifanc breuddwydiodd am ymerodraeth Gwlad Belg “Gyda Brwsel yn brifddinas iddi, a wnaed gyda chymorth Duw yn Borneo, ynysoedd y Cefnfor Tawel, gyda rhannau o Affrica; America, China a Japan. ”[3] Yn 1876 gwireddodd yn rhannol ei freuddwyd o ddod yn wir sofran [4] a sefydlodd y Gymdeithas Affricanaidd Ryngwladol a oedd yn gyfrifol am ecsbloetio tiriogaeth y Congo er budd personol y brenin, gyda'r cytundeb rhyngwladol y daeth iddo yng Nghynhadledd Berlin, 1885, ar yr amod ei bod yn caniatáu masnach rydd a chyfrannu at "wareiddiad" y boblogaeth.
Meddiannu'r Congo
[golygu | golygu cod]Heb fynd yno erioed, dyfarnodd Leopold II ei Wladwriaeth Rydd Congo o bell (Ffrangeg: État Indépendant du Congo), Gweriniaeth Ddemocrataidd bresennol y Congo gyda byddin o ganeuon, y llu ofnadwy a gyhoeddir. Ymgymerodd â pholisi treisgar a gormesol tuag at y trigolion brodorol, a'i caethiwodd. Lladdodd ei drefn rhwng deg a phymtheg miliwn Congo. Caniataodd ecsbloetio'r Congo iddo gronni un o ffawd fwyaf y byd, cyn gynted â 1905, casglodd ffortiwn a oedd yn werth mwy na phum can miliwn o pesetas ar y pryd, a enillodd y degfed dyn cyfoethocaf iddo. Ond ar wahân i'r buddion enfawr, mae gwaith Leopold yn y Congo wedi peri iddo fynd i lawr mewn hanes am ei reolaeth drychinebus a'r miliynau o ddioddefwyr artaith, amodau gwaith gwael, llofruddiaeth ac arferion gwaedlyd. megis gwneud y gorau o diriogaeth Congo. Defnyddiodd wybodaeth y teithiwr, Henry Morton Stanley o Lanelwy fel sail ei anturiaeth a twyllodd Stanley arweinyddion cynhenid i ddarostwng gwrogaeth i Leopold. Gwnaeth Leopold elw o 220 Franc Belgaidd, neu $1 biliwn doler heddiw.[2] Er i Leopold ddweud yng Nghynhadledd Berlin y byddai croeso i fasnachwyr tramor weithio yn ei drefedigaeth, doedd yn amlwg gydag amser nad oedd hyn yn wir, ac o dipyn i beth oherwydd gwaith pobl fel y newyddiadurwr Edmund Dene Morel, masnachwr o Lerpwl daeth y wybodaeth am echrylderau y Congo yn gyhoeddus a datgelodd cenhadwr a'i wraig, Alice, (oedd yn ffotograffydd) oedd yn byw yn y Congo, John Harris, am y sefyllfa annynol.[2]
Gwlad yn Feddiant Bersonol
[golygu | golygu cod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8d/Oostende.Leopold_II_%2803%29.jpg/250px-Oostende.Leopold_II_%2803%29.jpg)
Fel eiddo personol y brenin, nid oedd deddfau Gwlad Belg yn berthnasol iddo ac nid oedd gan lywodraeth Gwlad Belg unrhyw awdurdod drosto. Yn y Congo, roedd Leopold yn sofran a gweithredodd drefn unbenaethol gyda rheolau ufudd-dod y cafodd eu dwylo eu torri ymaith gan y rhai nad oeddent yn cydweithredu am ddim, a saethwyd y rhai nad oeddent yn ffit i weithio mwyach. Parhaodd y polisïau hyn am fwy na deugain mlynedd ac ni chawsant erioed eu cosbi na'u rhoi ar brawf gan unrhyw gorff cyfiawnder rhyngwladol. Defnyddiodd yr arian a gasglwyd yn y Congo i wneud gweithiau megalomaniacal ym Mrwsel, Ostend a dinasoedd eraill yn y wlad. [5] Fodd bynnag, yn ystod blynyddoedd olaf teyrnasiad Leopold II, gwrthododd pobl Gwlad Belg eu polisïau yn eang, a ddatgelwyd gan gwmni i'r wasg yn Lloegr a gyflawnodd boicot masnach o nwyddau a darddodd yn y Congo.[3] Teimlodd Leolpol ei hun iddo gael ei gamddeall fel brenin ac ym 1907 cwynodd am ing ei bobl “ei: “Rwy'n sofran gwlad fach gyda phobl fach. Ar hyd fy oes rwyf wedi ymroi i'w ddaioni, ac mae'n fy nhrin fel lleidr a llofrudd.” [4]
Ym 1908, dan bwysau gan y Senedd, penderfynodd glymu'r meddiant enfawr, fel rhodd wenwynig i'r senedd. Er ei fod yn 1890 wedi ei gymynrodd i bobl Gwlad Belg. Mae cryn anghysondeb rhwng y disgrifiad delfrydol o hanes swyddogol brenin defosiynol ac yn selog dros les y wlad ifanc a realiti cysylltiadau palas ac ecsbloetio didostur y Congo.[5]
Defnyddio Cristnogaeth i Gaethiwo Pobl y Congo
[golygu | golygu cod]Mewn araith yn 1883 i genhadon ac offeiriaid yr Eglwys Gatholig rhoddodd Leolpold ganllawiau clir, diflewyn ar dafon, hiliol a chreulon ar sut i ddefnyddio'r ffydd Gristnogol er mwyn darostwng pobl cynhenid ei drefedigaeth. Mae'r araith yn crynhoi popeth am agwedd Leopold at y Congo, crefydd a phobl, dyma rannau ohono:[6]
Bydd eich efengylu wedi ei hysbrydoli yn gyntaf gan fuddiannau Gwlad Belg ... ein prif gennad yn y Congo yw nid i ddysgu'r Duon am Dduw - maent yn gwybod hynny trwy eu cyndeidiaid ... byddwch yno i dehongli yr Efengyl mewn ffordd fydd orau i amddiffyn eich buddiannau yn y rhan yna o'r byd ac i wneud hynny, rhaid i chi wneud i'r anwariaid golli diddordeb yng nghyfoeth y tir maent yn meddiannu er mwyn osgoi eu bod yn cymryd diddordeb ynddo ... gan freuddwydio un dydd am eich gorychfygu a byw y bywyd bras yn eich lle chi. Bydd eich gwybodaeth o'r Ysgrythurau yn ein helpu i ddefnyddio adnodau arbennig fydd yn cynorthwyo ffyddloniaid i garu tlodi, er enghraifft, "gwyn eu byd y tlawd oherwydd byddant yn etifeddu'r nefoedd", "mae'n anodd i'r cyfoethog fyned i'r teyrnas nefoedd ayyb"
Dysgwch iddynt i ddioddef unrhyw beth ... byddwch yn ei dysgu bod pwy bynnag sy'n dial ddim yn blentyn i Dduw. Byddwch yn achosi iddynt ddilyn esiampl y seintiau a drodd y foch arall.
Dysgwch y disgyblion i gredu nid i resymegu ... efengylwch y Duon fel eu bod yn aros am byth yn wasaidd i'r coloneiddwyr Gwyn, fel na fyddant byth yn gwrthryfela yn erbyn y cyfyngiadau, anghyfiawderau maent yn ei dderbyn.
Gwnewch iddynt wastad fyfyrio a dweud "gwyn eu byd y rhai sy'n llefaidd - mae Teyrnas Duw ar ei cyfer." Defnyddiwch y chwip i roi troadigaeth i'r ... osgowch da chi bod y Duon yn dod yn gyfoethog am hynny canwch bob dydd bod yn amhosibl i'r cyfoethog fynd i'r nefoedd. Gwnewch iddynt dalu i'r Eglwys bob dydd Sul a defnyddiwch yr arian sydd ar gyfer y tlawd i'ch buddsoddiadau busnes eich hun. Dysgwch iddynt ei fod yn dda iddynt lwgu i farwolaeth tra eich bod chi'n bwyta o leiaf pum gwaith y dydd.
Cyflwynwch system o gyffes fydd yn eich gwneud chi yn dditectif da fel y gallwch gyhuddo, rhoi lawr person Du sydd ag ysbryd gwrthryfel yn erbyn y system.
Dysgwch iddynt bod eu cofebau a'u delwau yn waith y diafol, dygwch nhw a llenwch ein hamgueddfeydd â nhw. Dysgwch y Duon i anghofio eu cyndeidiau er mwyn addoli a rhoi moliant i'n rhai ni ... Dysgwch iddynt fod ar ei gliniau wrth weddio a cadwch nhw'n brysur wrth fynd i'r capel 10 neu fwy."
Gwaddol
[golygu | golygu cod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b8/Female_atrocity_victim%2C_Congo%2C_ca._1900-1915_%28IMP-CSCNWW33-OS10-22%29.jpg/250px-Female_atrocity_victim%2C_Congo%2C_ca._1900-1915_%28IMP-CSCNWW33-OS10-22%29.jpg)
Yn ystod ei reolaeth unbeniaethol o'r Congo, amcangyfrifir i rhwng 2–10 miliwn o Affricaniaid cynhenid farw[7][8][9] ac arweiniodd i'r cyfleusterau ac amodau annynol i'r defnydd cyntaf o'r term Troseddau yn erbyn dynoliaeth ("Crimes against humanity").[10]
Mae Leolpold II yn parhau i fod yn ddadleuol hyd heddiw. Yn 1999 cysegrodd yr awdur Americanaidd Adam Hochschild y llyfr The Ghost of King Leopold i'w wladychiaeth frwd, ac i gribddeiliadau a llofruddiaethau'r "Force Publique". Ym 1931, urddwyd heneb fuddugoliaethus ar lan y môr yn Ostend, a diolchodd grŵp o Congoiaid i'r brenin "am ein rhyddhau o gaethwasiaeth yr Arabiaid." Pan ddatgelodd mwy a mwy o astudiaethau hanesyddol y troseddau a gyflawnwyd yn y Congo gan y gwladychwyr - am amser hir wedi'u cuddio gan hanes swyddogol - yn 2004 torrodd grŵp o weithredwyr law efydd un o'r Congoiaid, er mwyn "coffáu arfer sy'n digwydd yn aml yn ystod teyrnasiad Leopold II ”. Yn 2016 sefydlodd cyngor y ddinas banel swyddogol newydd sy’n rhoi’r heneb yn ei chyd-destun trwy egluro ochr ddu gwladychu hefyd.[11]
Dadorchuddwyd system greulon, hiliol Leopold gan y Gwyddel Roger Casement (a ddienyddiwyd wedyn am ei ran yn Gwrthryfel y Pasg dros annibyniaeth Iwerddon yn 1916. Roedd hefyd yn destun nofel fyd-enwog The Heart of Darkness gan Joseph Conrad.
Teulu
[golygu | golygu cod]Yn 1853 priododd Leopold â Maria Enriqueta o Awstria, merch yr Archesgobaeth Josep Antoni o Awstria a Sofia o Württemberg. Roedd hi, felly, yn wyres i'r Ymerawdwr Leopold II, yr Ymerawdwr Ymerodraeth Lan Rufeinig a'r Dywysoges Maria Louise o Sbaen gan dras tadol a mamol Louis o Württemberg a Mary Anna Czartoryska. Symudodd y cwpl i Frwsel ond yn fuan fe wnaethant fyw ar wahân a symudodd Maria Enriqueta i'r Sba. Roedd ganddyn nhw bedwar o blant:
- Louise a anwyd ym 1858 ym Mrwsel a bu farw ym 1924 yn Nice. Priododd y Tywysog Philip o Sacsoni-Coburg Gotha, a ysgarodd er mwyn byw gyda'i chariad yr Iarll Keglewitch, siambrlen ei gŵr.
- Ganwyd Leopold ym 1859 a bu farw ym 1869 ym Mrwsel.
- Ganwyd Stephanie ym 1864 ym Mrwsel a bu farw ym 1945 ym mynachlog Pannonhalma lle cafodd loches rhag y Fyddin Goch. Priododd â Tywysog Corong Rudolf o Awstria a fu farw ym 1889 ym Mayerling. Yn 1900 ailbriododd y Iarlles Hwngareg, Elemer Lónyay o Nagy-Lónya et Vásáros-Namény, a gafodd ei ddyrchafu'n Dywysog ym 1917.
- Ganwyd Clementine ym Mrwsel ym 1872 a bu farw ym 1955. Priododd y Tywysog Napoleon Victor Bonaparte.
Godinebwr
[golygu | golygu cod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2d/Your_Majesty%21_at_your_age....jpg/220px-Your_Majesty%21_at_your_age....jpg)
Y Brenin: "Tria di'r un peth!"
Nid oedd priodas Leopold a Maria Enriqueta yn gariadus na ffyddlon iawn, a buan y buont yn byw ar wahân. Roedd ei bywyd Leopold yn enwog am ei odineb. Ymhlith nifer o anturiaethau byr, mae rhai hirhoedlog yn sefyll allan. Roedd yn edmygydd brwd o'r balerina, Cléo de Mérode, ac roedd y carwriaeth dybiedig - ond a wadwyd bob amser gan y parti cyntaf â diddordeb - yn ysbrydoli cartwnyddion yr oes, a soniodd am y Brenin "Cleopold".[12] Yn 1900 cyfarfu â Blanche Delacroix (1883-1948), a elwir hefyd yn Caroline, a oedd ar y pryd yn ddwy ar bymtheg oed. Ar ôl marwolaeth y Frenhines Maria Enriqueta yn 1902 fe'i preswyliodd hi yn Villa Vanderborght, ger palas brenhinol Laken. Fe'i dyrchodd hi i'r dosbarth fonheddig gyda'r teitl Barwnes iddi. Roedd ganddo ddau o blant o'r berthynas godinebus hon, Lucian (1906 - 1983) a Philip (1907 - 1914). Hefyd rhoddodd dŷ iddi yn Ostend, Villa Caroline a chastell Balincourt yn y Val-d'Oise (Ffrainc). Ym 1909 priododd Blanche bum niwrnod cyn iddo farw mewn seremoni Gatholig nad oes iddi ddilysrwydd cyfreithiol yng Ngwlad Belg, er gwaethaf y ffaith bod y gynhadledd esgobol ddydd Sul yn ddiweddarach wedi darllen llythyr bugeiliol i holl eglwysi’r deyrnas i gyhoeddi’r briodas a chanmol y ffydd y brenin.[13]
Yn fuan ar ôl ei marwolaeth, bu’n rhaid iddi adael llys Gwlad Belg a chario “chwe chês dillad hir Congo” a fyddai’n caniatáu iddi fyw ac ymddeol heb boeni. Wyth mis yn ddiweddarach, priododd Blanche ei chariad Antoine Durrieux.
Cyfeiriadau
[golygu | golygu cod]- ↑ "copi archif". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2019-03-24. Cyrchwyd 2020-07-08.
- ↑ 2.0 2.1 https://www.youtube.com/watch?v=dTq6Hhkpw2s
- ↑ http://www.spiegel.de/einestages/kolonialherr-leopold-ii-das-belgische-monster-a-951236.html
- ↑ http://dicocitations.lemonde.fr/citations/citation-25234.php
- ↑ https://fr.wikisource.org/wiki/L%C3%A9opold_II_et_son_r%C3%A8gne%7Cvolum=55%7Cdata=1910%7Cpàgines=669-698
- ↑ https://www.youtube.com/watch?v=ZQmyjHMVcro
- ↑ "Belgium's genocidal colonial legacy haunts the country's future". The Independent. 17 October 2017. Cyrchwyd 9 June 2020.
- ↑ "The hidden holocaust". The Guardian. 13 May 1999. Cyrchwyd 9 June 2020.
- ↑ https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2020/06/05/leopold-ii-portret-en-controverse/
- ↑ Hochschild, Adam (1999). King Leopold's Ghost: A Story of Greed, Terror, and Heroism in Colonial Africa (arg. 1st). Boston: Houghton Mifflin. tt. 111–112. ISBN 978-0-618-00190-3.
- ↑ http://deredactie.be/cm/vrtnieuws/regio/westvlaanderen/1.2764959
- ↑ http://www.levif.be/actualite/belgique/l-amour-a-la-cour-de-belgique-entre-desillusions-et-scandales/article-normal-405925.html
- ↑ http://www.dbnl.org/tekst/woes002verz14_01/woes002verz14_01_0069.php
Dolenni allanol
[golygu | golygu cod]Cyfryngau perthnasol Leopold II, brenin Gwlad Belg ar Gomin Wicimedia
- Bywgraffiad swyddogol ar wefan Teulu Frenhinol Gwlad Belg
- Archive Léopold II Amgueddfa Frenhinol Canol Affrica
- Belgian Congo, rhaglen ddogfen
- Leopold II of Belgium: The Biggest Coverup In European History
Rhagflaenydd: Leopold I |
Brenin Gwlad Belg 1865 – 1909 |
Olynydd: Albert I |