پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا
پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا
پارێزگای ورمێ | |
---|---|
Արևմտյան Ադրբեջան - Azerbaycana Rojava - استان آذربایجان غربی - West Azerbaijan Province - Qərbi Azərbaycan ostanı | |
نەخشەی پارێزگای ورمێ | |
![]() | |
وڵات | ![]() ![]() |
ھەرێم | ڕۆژھەڵاتی کوردستان |
پایتەخت | ورمێ |
دەسەڵات | |
• پارێزگار | محەممەدسادق موعتەمدیان |
• ئەنجومەنی شارەزایان | عەسگەر دیرباز، عەلی ئەکبەر قوڕەیشی، جەواد موجتەھید شەبستەری |
ڕووبەر | |
• سەرجەم | ٣٧٬٤٣٧ کیلۆمەتری چوارگۆشە (١٤٬٤٥٥ میلی چوارگۆشە) |
بەرزترین بەرزایی | ٣٬٦٠٥ مەتر (١١٬٨٢٧ پێ) |
نزمترین بەرزایی | ٧٨٥ مەتر (٢٬٥٧٥ پێ) |
ژمارەی دانیشتووان (٢٠١٦) | |
• سەرجەم | ٣٬٢٦٥٬٢١٩ |
• چڕی | ٨٧ کەس لە کیلۆمەتری چوارگۆشە (٢٣٠ کەس لە میلی چوارگۆشە) |
زمان و ئایین | |
• زمان | کوردی (کورمانجی و سۆرانی و کەڵھوڕی)، ئازەری، ئەرمەنی، ئاشووری |
• ئایین | ئیسلام (سوننە و شیعە)، مەسیحی، یارسان |
• ب پ م(٢٠١٧) | ٠،٧٥٨[١] بەرز · ٢٦مین |
ناوچەی کاتی | UTC+3:30 (ناوچەی کاتی) |
• ھاوین (DST) | UTC+4:30 (ھاوین) |
تەلەفۆن | ٠٤٤١ |
وێبگە | urmia.ir |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/25/Locator_map_Iran_West_Azerbaijan_Province.png/200px-Locator_map_Iran_West_Azerbaijan_Province.png)
پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا یان پارێزگای ورمێ (بە فارسی: استان آذربایجان غربی) یەکێک لە پارێزگاکانی رۆژھەڵاتی کوردستانە. ناوەندەکەی شاری ورمێیە و دوو نەتەوەی سەرەکی تێیدا دەژین کە لە کورد و ئازەری پێکھاتوون. ئەو پارێزگایە لەگەڵ باشوور و باکووری کوردستان ھاوسنوورە.
مێژوو
[دەستکاری]کاتی سەرھەڵدانی دەوڵەتی سەفەوی لە ئێراندا، بەشێکی ورمێ بەدەستی میرانی برادۆستەوە بوو.[٢] لە شاری خۆییش میرانی دومبولی بە ڕەگەز کورد حوکمڕانی شاریان دەکرد. کە شاعەبباسی گەورە بە یارمەتی تورکمانی ئەفشار ھاوردە، ھێرشی بردە سەر قەڵای دمدمی پێگەی میرانی برادۆست، قەڵاکە داگیرکرا و ئەمیرخانی برادۆست لە ناوبرا. دوای ئەم شەڕە خوێناوییە حوکمڕانیی ئەم شارە و دەوروبەری درا بە ھۆزی ئەفشار و دواتر بۆ بەرپەرچدانەوەی ھێرشی کوردی بڵباس ھۆزی قەرەپەپاخیش ھێنرانە دەشتی سندوس و نەغەدە. شۆرشەکانی شێخ عوبەیدوڵڵای نەھری و سمکۆی شکاک دوو بەرسەرھاتی گرنگ بوون کە کوشتاری خوێناوی و ماڵوێرانیی بەدووای خۆی ھێنا. لە شەڕی جیھانیی یەکەمدا بە پلانێکی نھێنی ماڕشەممونی ئاشووری بە دەستی سمکۆوە کوژرا و ئاشووپی نێوان کورد و ئاشووری زیانێکی گەورەتری بە ھەرێمەکە گەیاند.
کۆماری کوردستان
[دەستکاری]لە دوای شەڕی جیھانیی دووەم کاتێک لەشکری سۆڤیەت باکووری ئێرانی داگیرکرد کورد و تورکی ئازەری بە پشتگیری سۆڤیەت ئیعلانی دوو کۆماری ئازادیان کرد لە مەھاباد و تەورێز. قازی محەممەد یەکەم و دوایین سەرکردەی ئەم کۆمارە بوو و ھەر لە مەھابادیش بە فرمانی ڕەزاشای پەھلەوی لە سێدارەدرا. یەکەم ڕاگەیاندنی پارتی دیموکراتی کوردستان ھەر لە ڕۆژگاری کۆماری مەھاباد بوو.
شارستانەکان
[دەستکاری]پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا لە ١٧ شارستان پێکدێت کە بریتین لە:
دابەشکاری و ئامار
[دەستکاری]پارێزگای ورمێ لە ١٧ شارستان، ٤٢ شار، ٤٤ ناوچە و ١٤٢ گوند پێکھاتووە. ئامارەکانی پارێزگای ورمێ:[٣]
ناوی شارستان | ژمارەی دانیشتووان | ڕیزبەندی دانیشتووان | ڕووبەر | ڕیزبەندی ڕووبەر | زمانەکان |
---|---|---|---|---|---|
شارستانی بۆکان | ٢٢٤٬٦٢٨ | ٤ | ٢٬٥٤١ | ٦ | کوردیی ناوەندی |
شارستانی پۆلدەشت | ٤٢٬٠٧١ | ١٧ | کوردیی باکووری، ئازەربایجانی | ||
شارستانی پیرانشار | ١٢٣٬٦٣٩ | ٧ | ٢٬٢٥٩ | ٨ | کوردیی ناوەندی |
شارستانی تەکاب | ٧٨٬١٢٢ | ١٢ | ٢٬٥٢٣ | ٧ | کوردیی ناوەندی، ئازەربایجانی |
شارستانی چاڵدێران | ٤٦٬٣٩٨ | ١٥ | ١٬٩٧٥ | ١١ | کوردیی باکووری، ئازەربایجانی |
شارستانی چایپارە | ٤٣٬٢٠٦ | ١٦ | ٩٤٠ | ١٥ | کوردیی باکووری، ئازەربایجانی |
شارستانی خۆی | ٣٥٤٬٣٠٩ | ٢ | ٥٬٥٦١ | ١ | ئازەربایجانی، کوردیی باکووری |
شارستانی ساینقەڵا | ٩١٬١١٣ | ١٠ | ٢٬١٤٤ | ١٠ | کوردیی ناوەندی، ئازەربایجانی |
شارستانی سەردەشت | ١١١٬٥٩٠ | ٩ | ١٬٤١١ | ١٢ | کوردیی ناوەندی |
شارستانی سەڵماس | ١٩٢٬٥٩١ | ٦ | ٢٬٥٤٤ | ٥ | کوردیی باکووری، ئازەربایجانی |
شارستانی شنۆ | ٧٠٬٠٣٠ | ١٣ | ١٬١٩٣ | ١٣ | کوردیی ناوەندی |
شارستانی شەوت | ٥٢٬٥١٩ | ١٤ | ٩٣١ | ١٧ | کوردیی باکووری، ئازەربایجانی |
شارستانی ماکۆ | ٨٨٬٨٦٣ | ١١ | ٤٬٣٣٥ | ٣ | ئازەربایجانی، کوردیی باکووری |
شارستانی مەھاباد | ٢١٥٬٥٢٩ | ٥ | ٢٬٥٩٢ | ٤ | کوردیی ناوەندی |
شارستانی میاندواو | ٢٦٠٬٦٢٨ | ٣ | ٢٬٢٣٣ | ٩ | ئازەربایجانی، کوردیی ناوەندی |
شارستانی نەغەدە | ١٢١٬٦٠٢ | ٨ | ١٬٠٥٠ | ١٤ | کوردیی ناوەندی، ئازەربایجانی |
شارستانی ورمێ | ٩٦٣٬٧٣٨ | ١ | ٥٬٢٥١ | ٢ | کوردیی (باکووری، ناوەندی)، ئازەربایجانی |
دانیشتووان
[دەستکاری]دانیشتووانی کورد لەم پارێزگایەدا بە سێ شێوەزاری سەرەکی قسەدەکەن: کوردیی باکووری (کورمانجی) لە شارەکانی ماکۆ تا ورمێ، کوردیی ناوەندی (سۆرانی) لە موکریاندا لە شنۆ تا تیکاب و کوردیی باشووری (کەڵھوڕی) لە شارەکانی تیکاب و ساینقەڵا و ھەروەھا ھەندێکیش لە بۆکان ژیان بەسەر دەبەن. شارەکانی بۆکان، مەھاباد، شنۆ، پیرانشار و زەردەشت (سەردەشت) سەدتاسەد کوردن. ئەم پارێزگایە لە کۆنەوە ھەتا ئێستا، پارێزگایەکی کێشەلەسەر لە نێوان کورد و ئازەرییە.[٤]
دابەشبوونی ھۆزە کوردییەکان لە باکوورەوە بەرەو باشوور بەم شێوەیەیە: جەلالی، میلان، ھەیدەران، شکاک، بەگزادە، برادۆست، گۆران، بەریاجی، مڵکاری، زەرزا، بائۆمەر، مامەش، گەورک، مەنگوڕ، پیران، چەرداوڕۆکان لەک و ھەوشار کورد لە ناوچەی ھەوشار.[٥] ھۆزە ئازەرییە تورکمانەکانیش بریتین لە ئەفشار (کە لە کرمان و خۆراسانەوە ڕاگوێزراون) و قەرەپەپاخ (کە لە قەوقازەوە ھاتوون). ئاشووری و ئەرمەنییەکانیش دانیشتووی دێرینی ئەم پارێزگایەن.[٦]
بەپێی لێکۆڵینێک لە ساڵی ٢٠١٠ دانیشتووانی پارێزگای ورمێ بە ئەم شێوازەی بوون؛ (ھەر چەند دروستیی ئەم لێکۆڵینە بە چاکی دیار نییە.[٧])
ئەمانەش ببینە
[دەستکاری]سەرچاوەکان
[دەستکاری]- ^ "Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab". hdi.globaldatalab.org (بە ئینگلیزی). Retrieved 2018-09-13.
- ^ تاریخ حاکمان و تاریخ محکومان: روایت اسکندربیگ از دمدم ٢٧ی شوباتی ٢٠٠٩ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.
- ^ "ناوەندی ئاماری ئێران، فایلی PDFی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١" (PDF). Archived from the original (PDF) on 3ی Julyی 2014. Retrieved 2ی Septemberی 2012.
{{cite web}}
: Check date values in:|access-date=
و|archive-date=
(help) ٣ی تەممووزی ٢٠١٤ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە. - ^ کێشەی خاک لەنێوان کورد و تورکی ئازەربایجانی لە پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژئاوا لە ئێراندا. گۆڤاری تیشک. سەردان لە ڕێکەوتی ١٥ی نیسانی ٢٠٢٢.
- ^ ایلھا و طایفەھای عشایری کرد ایران. علی میرنیا. ناشر نسل دانش. ایران. ۱۳۶۸
- ^ Keith Stanley McLachlan, The Boundaries of Modern Iran, UCL Press, 1994, P 55
- ^ موانع مشارکت کردها در آذربایجان غربی، انتظارات و چشم اندازها
- ^ وزارت کشور ۱۵ آوریل ۲۰۱۰ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.، استانداری آذربایجان غربی. معاونت برنامەریزی. بازدید: مارس ۲۰۱۰.
بەستەرە دەرەکییەکان
[دەستکاری]![]() |
کۆمنزی ویکیمیدیا، میدیای پەیوەندیدار بە پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا تێدایە. |
![]() |
![]() |
![]() ![]() |
![]() |
![]() |
پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژھەڵات | ![]() |
![]() | ||
| ||||
![]() | ||||
پارێزگای زەنگان | پارێزگای کوردستان | ![]() |
- وتارکان بە وەسف
- Pages using infobox settlement with bad settlement type
- Pages using photo montage with one or fewer images
- Pages using infobox settlement with no coordinates
- Pages using infobox settlement with unknown parameters
- پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا
- پارێزگاکانی ئێران
- ڕۆژھەڵاتی کوردستان
- پارێزگاکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان