ئۆزبەکستان
کۆماری ئۆزبەکستان O‘zbekiston Respublikasi Ўзбекистон Республикаси |
||||||
---|---|---|---|---|---|---|
|
||||||
سروود: O‘zbekiston Respublikasining Davlat Madhiyasi Ўзбекистон Республикасининг Давлат Мадҳияси «سروودی نیشتیمانیی ئۆزبەکستان» |
||||||
[[File:![]() ھەڵکەوتەی ئۆزبەکستان (سەوز)
|
||||||
پایتەخت | تاشکەند | |||||
گەورەترین شار | پایتەخت | |||||
زمانە فەرمییەکان | ئۆزبەکی[١][٢] | |||||
زمانە ناوچەییەکان | قەرەقالپاقی | |||||
گرووپە ڕەگەزییەکان (٢٠٢١) |
|
|||||
ناوی هاووڵاتی | ئۆزبەکستانی | |||||
دەوڵەت | کۆماری تاکی سەرۆکایەتیی ژێر دیکتاتۆرییەتێکی دەسەڵاتخواز | |||||
- | سەرۆک کۆمار | شەوکەت میرزیایێڤ | ||||
- | سەرۆک وەزیران | عەبدوڵڵا ئەریپۆڤ | ||||
یاسادانەر | ئەنجومەنی باڵا | |||||
- | ئەنجومەنی باڵا | ئەنجومەنی پیران | ||||
- | ئەنجومەنی خواروو | ژووری یاسادانان | ||||
مێژوو | ||||||
- | دامەزراندنی کۆماری سۆسیالیستی سۆڤیەتی ئۆزبەکستان | ٢٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٢٤ | ||||
- | ڕاگەیاندنی سەربەخۆیی لە یەکێتیی سۆڤیەت | ١ی ئەیلوولی ١٩٩١ | ||||
- | دانپێدانرانی فەرمی | ٢٦ی کانوونی دووەمی ١٩٩١ | ||||
- | دەستووری ئێستا | ٨ی کانوونی دووەمی ١٩٩٢ | ||||
ڕووبەر | ||||||
- | سەرجەم | ٤٤٧،٤٠٠[٣] کیلۆمەتری چوارگۆشە (٥٥ەم) ١٧٣،٣٤٨ مایلی چوارگۆشە |
||||
- | ئاو (%) | ٤٫٩ | ||||
ژمارەی دانیشتوان | ||||||
- | بەراوردی ٢٠٢٤ | ٣٧،٠٣٠،٨٨٤[٤] (٤٠ەم) | ||||
- | چڕی | ٨٠٫٢ کەس لە کیلۆمەتری چوارگۆشە (١٣٨ەم) ٢٠٧٫٨کەس لە مایلی چوارگۆشە |
||||
GDP (PPP) | بەراوردی ٢٠٢٤ | |||||
- | سەرجەم | ![]() |
||||
- | سەرانە | ![]() |
||||
GDP (nominal) | بەراوردی ٢٠٢٤ | |||||
- | سەرجەم | ![]() |
||||
- | سەرانە | ![]() |
||||
Gini (٢٠١٣) | ٣٦٫٧ | |||||
HDI (٢٠٢٢) | ٠٫٧٢٧ (١٠٦ەم) | |||||
دراو | سووم (UZS ) |
|||||
ناوچەی کاتی | کاتی ئۆزبەکستان (UTC+٥) | |||||
شێوازەکانی ڕێکەوتنووسین | ڕۆژ/مانگ ساڵc | |||||
لای لێخوڕین | ڕاست | |||||
پاوانی ئینتەرنێت | .uz | |||||
ماڵپەڕ gov.uz |
||||||
کۆدی تەلەفۆن | +٩٩٨ |
ئۆزبەکستان (بە ئۆزبەکی: Oʻzbekiston, Ўзбекистон)[٧][٨] بە فەرمی کۆماری ئۆزبەکستان (بە ئۆزبەکی: Oʻzbekiston Respublikasi, Ўзбекистон Республикаси) وڵاتێکی دەورەدراو لە ئاسیای ناوەندییە. لەگەڵ پێنج وڵاتی کازاخستان لە باکوور، قرغیزستان لە باکووری ڕۆژھەڵات، تاجیکستان لە باشووری ڕۆژھەڵات، ئەفغانستان لە باشوور و تورکمانستان لە باشووری ڕۆژاواوە ھاوسنوورە. ئۆزبەکستان و لیختنشتاین دوو وڵاتی جیھانن کە خۆیان لەگەڵ ھاوسنوورەکانیان ھیچ کامیان ڕێگایان بە دەریاوە نییە. ئۆزبەکی زمانی فەرمی و زۆرینەی خەڵکی وڵاتەکەیە، لە کاتێکدا ڕووسی بەشێوەیەکی بەرفراوان قسەی پێدەکرێت و زۆربەی خەڵک تێیدەگەن. ئۆزبەکستان بەشێکی جیھانی تورکە کە لە ڕێکخراوەی دەوڵەتە تورکەکاندا ئەندامە. ئیسلام ئایینی سەرەکیی وڵاتەکەیە و زۆربەی ئۆزبەکستانییەکان لە ئیسلامی سوننە پەیڕەوی دەکەن.[٩]
دانیشتووان
[دەستکاری]بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتووانی وڵاتی ئۆزبەکستان ٢٩،٣٢٤،٩٢٠ کەس بووە کە دەکاتە ٠٫٤٪ی ڕێژەی ژمارەی دانیشتووانی جیھان. تەمەنی مامناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٢٥٫٦ ساڵە. ھەروەھا ٣٦٪ی دانیشتووانی وڵاتەکە لە شارەکاندا دەژین.[١٠]
ئایین
[دەستکاری]٩٦٪ی دانیشتووانی ئۆزبەکستان پەیڕەوی ئایینی ئیسلامن (زۆرینە: سوننە و کەمینە: شیعە). ھەروەھا ٢٫٣٪ لە ئۆرتۆدۆکسی ڕۆژھەڵات و ١٫٧٪ لە ئایینەکانی تر پەیڕەوی دەکەن.
سەرچاوەکان
[دەستکاری]- ^ "Uzbekistan: Law "On Official Language"". Refworld. Archived from the original on 8 May 2019. Retrieved 26 November 2022.
- ^ "Constitution of the Republic of Uzbekistan". constitution.uz. Archived from the original on 15 December 2015. Retrieved 26 November 2022.
- ^ "Uzbekistan". Central Intelligence Agency. 27 February 2023. Archived from the original on 10 January 2021. Retrieved 24 February 2023 – via CIA.gov.
- ^ "Demographic situation in the Republic of Uzbekistan - 9/5/2024". Statistics Agency of Uzbekistan. Archived from the original on 2 December 2020. Retrieved 9 May 2024.
- ^ ئ ا ب "World Economic Outlook Database, November 2023 Edition. (Uzbekistan)". IMF.org. International Monetary Fund. 10 November 2023. Retrieved 12 November 2023.
- ^ "World Economic Outlook Database, October 2023". IMF.org. International Monetary Fund. Retrieved 12 November 2023.
- ^ Wells, John C. (2008). Longman Pronunciation Dictionary (3rd ed.). Longman. ISBN 978-1-4058-8118-0.. This source gives the British pronunciation as /ˌʊzbɛkɪˈstɑːn,
ʌz-, -ˈstæn/, rather than /ʊzˌbɛk-/ found in CEPD. It also does not list the /ʊzˈbɛkɪstɑːn/ variant in American English. - ^ Roach, Peter (2011). Cambridge English Pronouncing Dictionary (18th ed.). Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-15253-2. This source does not list the /-ˈstæn/ pronunciation in British English.
- ^ "Chapter 1: Religious Affiliation". The World's Muslims: Unity and Diversity. Pew Research Center's Religion & Public Life Project. 9 August 2012. Retrieved 4 September 2013.
- ^ Countries in the world (ranked by 2014 population) (ئینگلیسی). ماڵپەڕی Worldometers. سەردان لە ڕێکەوتی ٥ی ئایاری ٢٠١٥.
![]() | ئەم وتارە کۆلکەیەکە. دەتوانیت بە فراوانکردنی یارمەتیی ویکیپیدیا بدەیت. |
![]() |
کۆمنزی ویکیمیدیا، میدیای پەیوەندیدار بە ئۆزبەکستان تێدایە. |