سویس: جیاوازیی نێوان پێداچوونەوەکان
تاگەکان: دەستکاریی مۆبایل دەستکاری بە بەرنامەی مۆبایل دەستکاری بە بەرنامەی ئەندرۆید |
ب بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Switzerland}} |
||
(٢ دەستکاری لەلایەن ٢ بەکارھێنەرەوە پیشاننادرێت) | |||
ھێڵی ٨٧: | ھێڵی ٨٧: | ||
'''سویس''' یان '''سویسڕا''' (بە [[ئەڵمانی]]: ''die Schweiz''، بە [[فەڕەنسی]]: ''la Suisse''، بە [[ئیتاڵی]]: ''Svizzera''، بە [[ڕۆمانی]]: ''Svizra''، بە [[ئینگلیزی]]: ''Switzerland'') وڵاتێکە لە ناوەڕاستی [[کیشوەر]]ی [[ئەورووپا]]دا، [[ئەڵمانیا]] دەکەوێتە باکووریی و [[فەرەنسا]] لە خۆراوای و [[ئیتالیا]] لە باشووری و [[نەمسا]] و [[لینخیشتاین]] دەکەوێتە خۆرھەڵاتییەوە. سویسرا سیاسەتی دەرەکی بێ لایەن بەکاردەبات کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی [[١٥١٥]]. بەیەکێک لە دەوڵەمەندترین وڵاتانی جیھان دادەنرێت، ھەروەھا بە جوانترین وڵاتیش، شاری [[زیۆرخ]]ی سویسرا کە تا ساڵی ٢٠٠٨ بە گەورەترین وڵاتی دادەنرا، بە خۆشترین و باشترین وڵات بۆ نیشتەجێ بوون لە جیھاندا دانرا ئەمەش ھەشت ساڵ لەسەر یەک ھەمان پلەی وەرگرت. |
'''سویس''' یان '''سویسڕا''' (بە [[ئەڵمانی]]: ''die Schweiz''، بە [[فەڕەنسی]]: ''la Suisse''، بە [[ئیتاڵی]]: ''Svizzera''، بە [[ڕۆمانی]]: ''Svizra''، بە [[ئینگلیزی]]: ''Switzerland'') وڵاتێکە لە ناوەڕاستی [[کیشوەر]]ی [[ئەورووپا]]دا، [[ئەڵمانیا]] دەکەوێتە باکووریی و [[فەرەنسا]] لە خۆراوای و [[ئیتالیا]] لە باشووری و [[نەمسا]] و [[لینخیشتاین]] دەکەوێتە خۆرھەڵاتییەوە. سویسرا سیاسەتی دەرەکی بێ لایەن بەکاردەبات کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی [[١٥١٥]]. بەیەکێک لە دەوڵەمەندترین وڵاتانی جیھان دادەنرێت، ھەروەھا بە جوانترین وڵاتیش، شاری [[زیۆرخ]]ی سویسرا کە تا ساڵی ٢٠٠٨ بە گەورەترین وڵاتی دادەنرا، بە خۆشترین و باشترین وڵات بۆ نیشتەجێ بوون لە جیھاندا دانرا ئەمەش ھەشت ساڵ لەسەر یەک ھەمان پلەی وەرگرت. |
||
== بنەڕەتی ناو == |
== بنەڕەتی ناو == |
||
سەرچاوەی وشەی ئینگلیزی سویسڕا (Switzerland) ئەڵمانییە و لە وشەی (schwytz)ەوە ھاتووە، کە بە واتای دانیشتوویەکی ناوچەی (Schwyz) دێت، کە یەکێکە لەو ھەرێم و وڵاتانەی کە ناوکی یەکێتیی کۆنی سویسڕی پێکھێناوە. ڕەنگە ئەم زاراوەیە لە وشەی سویتس لە ئەڵمانی وەرگیرابێت کە بە واتای «سووتاندن» دێت، ئاماژەیە بۆ ناوچەیەکی دارستانی کە لە ڕابردوودا سووتاوە. دوای ئەوەی شەڕی سوابیا لە ساڵی ١٤٩٩ لەو ناوچەیەدا کۆتایی ھات، ئەم زاراوەیە بۆ ئاماژەکردن بە تەواوی یەکێتییەکە بەکارھات.<ref>Room, Adrian (2003)Placenames of the World. London: MacFarland and Co., ISBN 0-7864-1814-1.</ref><ref>https://www.etymonline.com/word/Swiss</ref><ref>https://www.newadvent.org/cathen/14358a.htm</ref><ref>https://www.bar.admin.ch/archivgut/00591/00601/00602/index.html?lang=en#</ref><ref>https://www.newadvent.org/cathen/14358a.htm</ref><ref>https://www.bar.admin.ch/archivgut/00591/00601/00602/index.html?lang=en#</ref> |
سەرچاوەی وشەی ئینگلیزی سویسڕا (Switzerland) ئەڵمانییە و لە وشەی (schwytz)ەوە ھاتووە، کە بە واتای دانیشتوویەکی ناوچەی (Schwyz) دێت، کە یەکێکە لەو ھەرێم و وڵاتانەی کە ناوکی یەکێتیی کۆنی سویسڕی پێکھێناوە. ڕەنگە ئەم زاراوەیە لە وشەی سویتس لە ئەڵمانی وەرگیرابێت کە بە واتای «سووتاندن» دێت، ئاماژەیە بۆ ناوچەیەکی دارستانی کە لە ڕابردوودا سووتاوە. دوای ئەوەی شەڕی سوابیا لە ساڵی ١٤٩٩ لەو ناوچەیەدا کۆتایی ھات، ئەم زاراوەیە بۆ ئاماژەکردن بە تەواوی یەکێتییەکە بەکارھات.<ref>Room, Adrian (2003)Placenames of the World. London: MacFarland and Co., ISBN 0-7864-1814-1.</ref><ref>https://www.etymonline.com/word/Swiss</ref><ref>https://www.newadvent.org/cathen/14358a.htm</ref><ref>https://www.bar.admin.ch/archivgut/00591/00601/00602/index.html?lang=en# {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151016032609/http://www.bar.admin.ch/archivgut/00591/00601/00602/index.html?lang=en |date=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥ }}</ref><ref>https://www.newadvent.org/cathen/14358a.htm</ref><ref>https://www.bar.admin.ch/archivgut/00591/00601/00602/index.html?lang=en# {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151016032609/http://www.bar.admin.ch/archivgut/00591/00601/00602/index.html?lang=en |date=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥ }}</ref> |
||
لە ڕووی مێژووییەوە ناوی یەکێتیی شارەکانی سویسڕا تا [[سەدەی ١٧یەم|سەدەی حەڤدەھەم]] فەرمی نەبووە و ناوی باوی پێش ئەوە «یەکێتیی شارەکانی ئەڵمانیای سەرەوە» بووە و ئەم زەویانە سەر بە بنەماڵەی ھابسبۆرگ بوون.<ref>العصور الوسطى الأوربية ، الدكتور عبد القادر اليوسف ، ص 155 و في التاريخ الأوربي الوسيط ، الدكتور جمال الدين فالح الكيلاني، ص 122</ref> |
لە ڕووی مێژووییەوە ناوی یەکێتیی شارەکانی سویسڕا تا [[سەدەی ١٧یەم|سەدەی حەڤدەھەم]] فەرمی نەبووە و ناوی باوی پێش ئەوە «یەکێتیی شارەکانی ئەڵمانیای سەرەوە» بووە و ئەم زەویانە سەر بە بنەماڵەی ھابسبۆرگ بوون.<ref>العصور الوسطى الأوربية ، الدكتور عبد القادر اليوسف ، ص 155 و في التاريخ الأوربي الوسيط ، الدكتور جمال الدين فالح الكيلاني، ص 122</ref> |
||
ھێڵی ١٠٣: | ھێڵی ١٠٣: | ||
بەپێی ئامارەکانی ساڵی [[٢٠١٤]] ژمارەی دانیشتووانی وڵاتی سویس ٨٬١٥٧٬٨٩٦ کەس بووە کە دەکاتە ٠٫١١ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مامناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٤٢٫١ ساڵە. ھەروەھا ٧٤ لەسەدی دانیشتووانی وڵات لە شارەکان دەژین.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = Countries in the world (ranked by 2014 population)| ناونیشان = http://www.worldometers.info/world-population/population-by-country/ |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی ئایاری ٢٠١٥ | بڵاوکەرەوە = ماڵپەڕی Worldometers |نووسەر = |زمان = ئینگلیسی}}</ref> |
بەپێی ئامارەکانی ساڵی [[٢٠١٤]] ژمارەی دانیشتووانی وڵاتی سویس ٨٬١٥٧٬٨٩٦ کەس بووە کە دەکاتە ٠٫١١ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مامناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٤٢٫١ ساڵە. ھەروەھا ٧٤ لەسەدی دانیشتووانی وڵات لە شارەکان دەژین.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = Countries in the world (ranked by 2014 population)| ناونیشان = http://www.worldometers.info/world-population/population-by-country/ |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی ئایاری ٢٠١٥ | بڵاوکەرەوە = ماڵپەڕی Worldometers |نووسەر = |زمان = ئینگلیسی}}</ref> |
||
زۆربەی دانیشتووانی |
زۆربەی دانیشتووانی سویسڕا لە ناوچەی بانەکان و شارە سەرەکییەکان دەژین، وەک [[ژنێڤ]]، [[زوریخ]]، [[بازڵ]]، [[لۆزان]]، چڕی دانیشتووانیش لە ناوچە بەرزەکاندا کەم دەبێتەوە. دانیشتووان دەگەڕێنەوە بۆ کۆمەڵە ئەڵمانییەکان، و زۆرینەی دانیشتووانی سویسرا پێک دێنن، ٧٥٪ ی دانیشتووانی سویسرا بە ئەڵمانی دەدوێن و قسەدەکەن، و لەنێو دانیشتوواندا ڕەگەزی فەڕەنسیی ھەیە، بەجۆڕی کە ٢٠٪ ی دانیشتووان بە فەڕەنیسیی قسە دەکەن، ھەروەھا ڕەگەزە ئیتاڵییەکانیش ٤٪ پێک دێنن و بەھەمان ڕێژە دانیشتووان بە ئیتاڵیی قسە دەکەن، لە سویسرادا ژمارەیەکی گەورە لە بیانییەکان ھەن کە خۆی دەدات لە یەک ملیۆن کەس، ٨٠٪ یان لە دەوڵەتەکانی [[یەکێتی ئەورووپا]]وە ھاتوون بەپێی ڕاپۆرتەکانی [[ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان|نەتەوە یەکگرتووەکان]] چینی پێکھاتە بیانییەکان بەھۆی [[ڕەگەزپەرستی]]یەوە دەناڵن، بەتایبەتیی لە ساڵەکانی کۆتاییدا بەھۆی بردنەوەوەی پارتی گەلی سویسریی لە ھەڵبژاردنە فیدراڵییەکاندا، کە ئەم پارتە کەوتە نێو گرتنی دەسەڵاتی یاسایی دژ بە بیانییەکان و نا ئەورووپییەکان. |
||
== ئایین == |
== ئایین == |
||
ھێڵی ١٢٦: | ھێڵی ١٢٦: | ||
{{دەوڵەتانی ئەورووپا}} |
{{دەوڵەتانی ئەورووپا}} |
||
{{پۆلی کۆمنز|Switzerland}} |
|||
[[پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی فەڕەنسی ئاخێو]] |
[[پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی فەڕەنسی ئاخێو]] |
وەک پێداچوونەوەی ٠٠:٤٥، ١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣
پۆتانەکان: 46°50′00″N 8°20′00″E / 46.83333°N 8.33333°E
کۆنفیدراسیۆنی سویس
|
||||||
---|---|---|---|---|---|---|
|
||||||
دروشم: Unus pro omnibus, omnes pro uno (traditional) (یەک بۆ ھەمووان، ھەموو بۆ یەک) |
||||||
سروود: Swiss Psalm | ||||||
![]() |
||||||
پایتەخت | Bern[note ١] (de facto) 46°57′N 7°27′E / 46.950°N 7.450°E | |||||
گەورەترین شار | زیوریخ | |||||
زمانە فەرمییەکان | German (63.7 %), French (20.4 %), Italian (6.5 %), Romansh[١] (٠٫٥٪) |
|||||
ناوی هاووڵاتی | Swiss | |||||
دەوڵەت | Federal republic, with directorial system and direct democracy | |||||
- | ئەنجومەنی فیدراڵی سویس | Micheline Calmy-Rey (Pres. 11) Doris Leuthard Eveline Widmer-Schlumpf (VP 11) Ueli Maurer Didier Burkhalter Simonetta Sommaruga Johann Schneider-Ammann |
||||
- | Federal Chancellor | Corina Casanova | ||||
یاسادانەر | Federal Assembly | |||||
- | ئەنجومەنی باڵا | Council of States | ||||
- | ئەنجومەنی خواروو | ئەنجومەنی نیشتمانی | ||||
سەربەخۆیی | ||||||
- | Foundation date | 1 August[note ٢] ١٢٩١ | ||||
- | de facto | ٢٢ ئەیلوول ١٤٩٩ | ||||
- | Recognised | ٢٤ تشرینی یەکەم ١٦٤٨ | ||||
- | Restored | ٧ ئاب ١٨١٥ | ||||
- | دەوڵەتی فیدراڵ | 12 September 1848[٢] | ||||
ڕووبەر | ||||||
- | سەرجەم | ٤١٬٢٨٥ کیلۆمەتری چوارگۆشە (133rd) ١٥٬٩٤٠ مایلی چوارگۆشە |
||||
- | ئاو (%) | ٤٫٢ | ||||
ژمارەی دانیشتوان | ||||||
- | بەراوردی ٢٠١٠ | ٧٬٨٦٦٬٥٠٠[٣] (95th) | ||||
- | سەرژمێریی ٢٠٠٠ | ٧٬٤٥٢٬٠٧٥ | ||||
- | چڕی | ١٨٨ کەس لە کیلۆمەتری چوارگۆشە (65th) ٤٧٧٫٤کەس لە مایلی چوارگۆشە |
||||
GDP (PPP) | بەراوردی ٢٠١١ | |||||
- | سەرجەم | $٣٢١٫٨٩٨ ملیار[٤] | ||||
- | سەرانە | $٤٥٬٢٦٥[٤] | ||||
GDP (nominal) | بەراوردی ٢٠١١ | |||||
- | سەرجەم | $512.065 billion[٤] | ||||
- | سەرانە | $٧٥٬٨٣٥[٤] | ||||
Gini (٢٠٠٠) | ٣٣٫٧ (medium) | |||||
HDI (٢٠١٠) | ![]() |
|||||
دراو | فڕانکی سویسری (CHF ) |
|||||
ناوچەی کاتی | CET (UTC+١) | |||||
- | ھاوین (DST) | CEST (UTC+٢) | ||||
لای لێخوڕین | ڕاست (شەمەندەفەرەکان: چەپ) | |||||
پاوانی ئینتەرنێت | .ch | |||||
کۆدی تەلەفۆن | +٤١ |
سویس یان سویسڕا (بە ئەڵمانی: die Schweiz، بە فەڕەنسی: la Suisse، بە ئیتاڵی: Svizzera، بە ڕۆمانی: Svizra، بە ئینگلیزی: Switzerland) وڵاتێکە لە ناوەڕاستی کیشوەری ئەورووپادا، ئەڵمانیا دەکەوێتە باکووریی و فەرەنسا لە خۆراوای و ئیتالیا لە باشووری و نەمسا و لینخیشتاین دەکەوێتە خۆرھەڵاتییەوە. سویسرا سیاسەتی دەرەکی بێ لایەن بەکاردەبات کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٥١٥. بەیەکێک لە دەوڵەمەندترین وڵاتانی جیھان دادەنرێت، ھەروەھا بە جوانترین وڵاتیش، شاری زیۆرخی سویسرا کە تا ساڵی ٢٠٠٨ بە گەورەترین وڵاتی دادەنرا، بە خۆشترین و باشترین وڵات بۆ نیشتەجێ بوون لە جیھاندا دانرا ئەمەش ھەشت ساڵ لەسەر یەک ھەمان پلەی وەرگرت.
بنەڕەتی ناو
سەرچاوەی وشەی ئینگلیزی سویسڕا (Switzerland) ئەڵمانییە و لە وشەی (schwytz)ەوە ھاتووە، کە بە واتای دانیشتوویەکی ناوچەی (Schwyz) دێت، کە یەکێکە لەو ھەرێم و وڵاتانەی کە ناوکی یەکێتیی کۆنی سویسڕی پێکھێناوە. ڕەنگە ئەم زاراوەیە لە وشەی سویتس لە ئەڵمانی وەرگیرابێت کە بە واتای «سووتاندن» دێت، ئاماژەیە بۆ ناوچەیەکی دارستانی کە لە ڕابردوودا سووتاوە. دوای ئەوەی شەڕی سوابیا لە ساڵی ١٤٩٩ لەو ناوچەیەدا کۆتایی ھات، ئەم زاراوەیە بۆ ئاماژەکردن بە تەواوی یەکێتییەکە بەکارھات.[٦][٧][٨][٩][١٠][١١]
لە ڕووی مێژووییەوە ناوی یەکێتیی شارەکانی سویسڕا تا سەدەی حەڤدەھەم فەرمی نەبووە و ناوی باوی پێش ئەوە «یەکێتیی شارەکانی ئەڵمانیای سەرەوە» بووە و ئەم زەویانە سەر بە بنەماڵەی ھابسبۆرگ بوون.[١٢]
سنوور
سویسڕا یەکێکە لەو وڵاتانەی کە دەکەوێتە کیشوەری ئەورووپا، بە تایبەتی لە دڵیدا، و یەکێتییەکی فیدڕاڵی دیموکراسی پێکدەھێنێت کە بە پێنج وڵاتی ئەورووپی دەورە دراوە، و بریتین لە: ئەڵمانیا لە باکوورەوە، ئیتاڵیا لە باشوورەوە، میرنشینی لیختنشتاین و نەمسا لە ڕۆژھەڵاتەوە، و فەڕەنسا لە ڕۆژاوا. سویسڕا بە وڵاتێکی ناوخۆیی دادەنرێت، چونکە ڕووی لە ھیچ بەندەرێکی دەریایی نییە، ڕووبەرەکەی ٤١ ھەزار و ٣٠٠ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە.[١٣][١٤]
جوگرافیا
خاکی سویسرا شاخییە بەگشتیی، بەنزیکەی ٧٪ ی ڕووبەرەکەی لە بەرزایییەکانی ئەلپییە، ئەم کەرتەش ٣٠٪ ی دانیشتووان لەخۆ دەگرێت، و نزم دەبێتەوە بە شۆڕبووەکانی وەک بانی سویسریی، ئەم شۆڕەبووەوانەش گەلێک دەریاچە لەخۆ دەگرێت، و چیاکانی ئەڵپ بەش دەبێت بۆ کۆمەڵێک زنجیزە، بەرزترین لووتکە لە ئەڵپی سویسریی (مۆنتی ڕۆزا) و سویسرا بەشێک لە چیاکانی جۆرا ڕادەپەڕێنێت بەجۆرێ کە بەشی باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەم چیایانە دوای دەکەون، ھەروەھا گەلێک دۆڵ و لێوار لەخۆ دەگرێت، ھەندێک سووچ کەلێنی دەکات، و بانی سویسرا درێژ دەبێتەوە لەسەر شێوەی داڵان لەنێوان چیاکانی ئەڵپ و چیاکانی جۆرا دا، ھەروەھا بەرزایی بانەکە لەشوێنێکەوە بۆ شوێنێکی تر دەگۆڕدرێت، و سروشتی شاخێتی خۆی وای کردووە کە دەوڵەمەند بێت بە کۆمەڵێک دارستانی بەنرخی گەشتوگوزاریی. چیاکان دەورەدراون بە گەلێک بەفرگری وەک (لێنچ) و (جورنرفیزچ)، ئەم بەفرگرانە سەرچاوەی گشتوگوزاریی گرنگن، و بەناو سویسرا دا زریچەی خاوێن بڵاوە.
کەش و ھەوا
کەش و ھەوای سویسرا دەگەڕێتەوە بۆ چەشنی ناوەندیی ئەورووپا (کەش و ھەوای ئەڵپیی) بەگشتی ساردە بەجۆرێ کە سەھۆڵ زۆربەی زەوییەکەی دادەپۆشێت لە زستاندا و دەگۆڕدرێت بۆ بەفرگر کە سویسرییەکان بەکاریدەھێنن بۆ گەشتوگوزاریی خلیسکان لەسەر سەھۆڵ، لە چیاکانی فێھن ەوە ھەڵدەکات بۆ دۆڵەکان، بۆیە کاردەکاتە سەر کەش و ھەوای ناوچە نزمەکان، و بارانبارینیی بەخوڕ. سویسرا ھاوینێکی گەرمی ھەیە لە ناوچەی دۆڵەکان و دۆڵە نزمەکان، بەڵام کەش و ھەوا بەگشتیی کەش و ھەوایەکی زۆر بەچێژ و خۆشە، جا گەر بە زستانی سارد بێت یان بە ھاوینی گەرم بەجۆرێ کە سروشتی سەرنج ڕاکێش و دیمەنە جوانەکان چاوت پڕ دەکات و ناتوانیت لە جوانیی زۆرتر ببینیت بەجۆرێ کە ھەست بە ھەڵگەڕانەوەکانی کەش ناکەیت.
دانیشتووان
بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتووانی وڵاتی سویس ٨٬١٥٧٬٨٩٦ کەس بووە کە دەکاتە ٠٫١١ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مامناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٤٢٫١ ساڵە. ھەروەھا ٧٤ لەسەدی دانیشتووانی وڵات لە شارەکان دەژین.[١٥]
زۆربەی دانیشتووانی سویسڕا لە ناوچەی بانەکان و شارە سەرەکییەکان دەژین، وەک ژنێڤ، زوریخ، بازڵ، لۆزان، چڕی دانیشتووانیش لە ناوچە بەرزەکاندا کەم دەبێتەوە. دانیشتووان دەگەڕێنەوە بۆ کۆمەڵە ئەڵمانییەکان، و زۆرینەی دانیشتووانی سویسرا پێک دێنن، ٧٥٪ ی دانیشتووانی سویسرا بە ئەڵمانی دەدوێن و قسەدەکەن، و لەنێو دانیشتوواندا ڕەگەزی فەڕەنسیی ھەیە، بەجۆڕی کە ٢٠٪ ی دانیشتووان بە فەڕەنیسیی قسە دەکەن، ھەروەھا ڕەگەزە ئیتاڵییەکانیش ٤٪ پێک دێنن و بەھەمان ڕێژە دانیشتووان بە ئیتاڵیی قسە دەکەن، لە سویسرادا ژمارەیەکی گەورە لە بیانییەکان ھەن کە خۆی دەدات لە یەک ملیۆن کەس، ٨٠٪ یان لە دەوڵەتەکانی یەکێتی ئەورووپاوە ھاتوون بەپێی ڕاپۆرتەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان چینی پێکھاتە بیانییەکان بەھۆی ڕەگەزپەرستییەوە دەناڵن، بەتایبەتیی لە ساڵەکانی کۆتاییدا بەھۆی بردنەوەوەی پارتی گەلی سویسریی لە ھەڵبژاردنە فیدراڵییەکاندا، کە ئەم پارتە کەوتە نێو گرتنی دەسەڵاتی یاسایی دژ بە بیانییەکان و نا ئەورووپییەکان.
ئایین
ڕامیاری
ڕامیاری دەرەوەی سویسڕا ڕامیارییەکی بێلایەنانەیە و ھەر ئەو ڕامیارییەش وای کردووە کە لە نەھامەتی خۆی لە جەنگەکانی سەدەی ڕابردووی ھەردوو جەنگی یەکەم و دووەمی جیھانی بپارێزێت. ساڵی ١٩٦٠ سویسڕا بوو بە ئەندامی ڕێکخراوی بازرگانیی ئازادی ئەورووپایی و ساڵی ١٩٦٣لە ئەنجومەنی ئەورووپاشدا بووەتە ئەندام. بەڵام لە ڕاپرسییەکی جەماوەریدا کە لە ساڵی ١٩٩٢ دا بەڕێوەچوو ھاوڵاتایانی ئەو وڵاتە ڕەتیان کردەوە کە وڵاتەکەیان ببێتە ئەندامی ڕێکخراوی یەکێتی ئەورووپا. سویسڕا بەشێوەیەکی یاسایی پایتەختی نییە بەڵام لە ڕووی کردەییەوە شاری بیرن ناوەندی بەڕێوەبردنی ئەو وڵاتەیە. گەورەترین شاری سویسڕا زووریخ و ڕووبەرەکەی ٢٨٥ ٤١ کم٢ و ژمارەی دانیشتووانکەی زیاتر لە ٧ ملیۆن کەسەو خاوەن بەرنامەیەکی فیدڕاڵی پارلەمانییە.
سەرچاوەکان
- ^ Federal Constitution, article 4 ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە., "National languages": National languages are German, French, Italian and Romansh; Federal Constitution, article 70 ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە., "Languages", paragraph 1: The official languages of the Confederation are German, French and Italian. Romansh shall be an official language for communicating with persons of Romansh language.
- ^ A solemn declaration of the Tagsatzung ١٤ی تەممووزی ٢٠١٦ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە. declared the Federal Constitution adopted on 12 September 1848. A resolution of the Tagsatzung ١٤ی تەممووزی ٢٠١٦ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە. of 14 September 1848 specified that the powers of the institutions provided for by the 1815 Federal Treaty would expire at the time of the constitution of the Federal Council, which took place on 16 November 1848.
- ^ "Population size and population composition". Swiss Federal Statistical Office. Swiss Federal Statistical Office, Neuchâtel. 2010. Archived from the original on 28ی Juneی 2016. Retrieved 2011-04-29.
{{cite web}}
: Check date values in:|archivedate=
(help) - ^ ئ ا ب پ "Switzerland". International Monetary Fund. Retrieved 2010-04-21.
- ^ "Human Development Report 2010" (PDF). United Nations. 2010. Archived from the original (PDF) on 8ی Novemberی 2010. Retrieved 4 November 2010.
{{cite web}}
: Check date values in:|archivedate=
(help) - ^ Room, Adrian (2003)Placenames of the World. London: MacFarland and Co., ISBN 0-7864-1814-1.
- ^ https://www.etymonline.com/word/Swiss
- ^ https://www.newadvent.org/cathen/14358a.htm
- ^ https://www.bar.admin.ch/archivgut/00591/00601/00602/index.html?lang=en# ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.
- ^ https://www.newadvent.org/cathen/14358a.htm
- ^ https://www.bar.admin.ch/archivgut/00591/00601/00602/index.html?lang=en# ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.
- ^ العصور الوسطى الأوربية ، الدكتور عبد القادر اليوسف ، ص 155 و في التاريخ الأوربي الوسيط ، الدكتور جمال الدين فالح الكيلاني، ص 122
- ^ https://web.archive.org/web/20150301012055/http://www.swissworld.org/en/geography/swiss_geography/contrasts/
- ^ https://map.search.ch/index.en.html
- ^ Countries in the world (ranked by 2014 population) (ئینگلیسی). ماڵپەڕی Worldometers. سەردان لە ڕێکەوتی ١٥ی ئایاری ٢٠١٥.
![]() |
کۆمنزی ویکیمیدیا، میدیای پەیوەندیدار بە سویس تێدایە. |
ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگەکانی <ref>
بۆ گرووپێک بەناوی «note» ھەن، بەڵام ھیچ تاگێکی ھاوتای <references group="note"/>
نەدۆزرایەوە
- وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییەکان بە زمانی Romansh
- وڵاتەکانی ئەورووپا
- وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی فەڕەنسی ئاخێو
- وڵاتانی چواردەور وشکی
- دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان
- ئەورووپای ناوەندی
- ئەورووپای ڕۆژاوا
- سویس
- کۆمارە فێدراڵەکان
- وڵاتانی ئەندامی ئەنجومەنی ئەورووپا
- وڵاتانی ئەندامی یەکێتی بازرگانی ئازاد لە ئەورووپا
- ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٤٨